AZERİ-İSLAM.NET-İSLAM-DÜNYASI-KITABLAR-FORUM-QURAN

Qadının ətirlənərək evdən bayıra çıxması.

azeri-islam — Thu, 12 Feb 2009 18:25:50 GMT

Sual: Məktəbə və yaxud xəstəxanaya gedərkən, yaxud qohumları və qonşuları ziyarət edərkən qadının ətrilənərək bayıra çıxmasına şəriətdə icazə verilirmi?

Cavab: Əgər qadın (yalnız) qadınların olduğu yığıncağa gedirsə və gedəcəyi yolda kişilərin yanından keçməyəcəksə o zaman ətirlənmək olar. Lakin kişilərin olduğu bazara ətirlənərək getməsinə gəldikdə buna icazə verilmir.

Çünki peyğəmbər sallallahu aleyhi və səlləm buyurmuşdur: “Hansı qadın ətirlənibsə bizimlə namaza durmasın”.

Bu mənada rəvayət olunan digər hədislərdən dolayı, qadının ətirlənərək kişilərin yanından və kişilərin toplaşdığı yerlərdən keçməsi qadının səbəbi ilə meydana gələn fitnə vasitələrindəndir. Eynilə qadına örtünmək vacibdir və təbərrücdən (gözəlliyini (yad kişilərə) nümayiş etdirməkdən) çəkinməlidir.

Uca və Qüdrətli Allah buyurur: “Evlərinizdə qərar tutun. İlkin Cahiliyyat dövründəki kimi açıq-saçıq olmayın. (Bər-bəzəyinizi taxaraq evdən çıxıb özünüzü, gözəlliyinizi yad kişilərə göstərməyin!)”. (Əl-Əhzab 33:33)

Ayədə qeyd olunan “təbərrüc” kəliməsinin mənasına (qadının) cazibəli, gözəl keyfiyyətlərini və gözəlliklərini nümayiş etdirməsi, baş, üz və bundan başqa şeylər də daxildir.

ƏbdulƏziz ibn Abdullah ibn Baz

Günahkar qadınların cəhənnəm əzabları haqda.

azeri-islam — Thu, 12 Feb 2009 18:19:31 GMT

Bu mübarək hədisi imamzadə Əbduləzim İmam Məhəmməd Təqidən (ə), o, İmam Rzadan (ə), o, İmam Musa Kazimdən (ə), o, İmam Cəfər Sadiqdən (ə), o, İmam Məhəmməd Baqirdən (ə), o, İmam Zeynul-abidindən (ə), o İmam Hüseyn (ə), o da atası imam Əlidən (ə) nəql edir:
"Bir gün mən və Fatimə Allah rəsulunun (s) yanına getdik və o həzrəti (s) ağlayan halda gördük . Soruşdum, ata- anam sənə qurban, ey Allahın peyğəmbəri (s), niyə ağlayırsan?
Allahın rəsulu (s) buyrudu:
- Ey Əli, məni meraca apardıqları gecə ümmətimdən olan bir dəstə qadının cəzalandırılmasını gördüm. Mən onlara verilən əzabın çətinliyindən heyrətə gəldim. Məni ağladan gördüyüm cansıxıcı əzabların təsiridir:
1. Bir qadın saçlarından asılmışdı və başının iliyi qaynayırdı.
2. Bir qadın dilindən asılmışdı və cəhənnəmin qaynar suyunu boğazına tökürdülər.
3. Bir qadını sinəsindən asmışdılar.
4. Bir qadın bədəninin ətini yeyir və odda yanırdı.
5. Bir qadının qıçı qoluna bağlanmışdı, ilan və əqrəblər bədəninə dolaşmışdılar.
6. Bir qadın ayaqlarından yanar təndirə asılmışdı.
7. Bir qadın odda qızarmış qayçı ilə bədənini qabaqdan və arxadan kəsirdi.
8. Bir qadının əl- üzünü yandırırdılar və o, öz bağırsaqlarını yeyirdi.
9. Bir qadının başı it başı, bədəni eşşək bədəni idi və o, min cür əzaba düçar olmuşdu.
10. Bir qadın it şəkilində idi. Cəhənnəm odu onun arxa tərəfindən girib ağzından çıxırdı. Mələklər onun başına, bədəninə od kösəklər vururdular.
Həzrət Fatimə (s) atasından soruşdu :
- Ey Allahın rəsulu (s), onları bu cür ağır və dözülməz cəzalalara düçar etmiş pis əməllərindən məni xəbərdar et.
Allahın rəsulu (s) buyurdu :
- Ey qızım, saçından asılmış qadın saçlarını naməhrəmdən örtmürdü.
Dilindən asılmış qadın həmişə ərini (pis sözlərlə) acılayırdı.
Sinəsindən asılmış qadın sinə və bədənini naməhrəm kişilərə göstərirdi.
Qıçlarından asılmış və odda yanan qadın ərindən icazəsiz evdən çıxırdı.
Bədəninin ətini yeyən qadın özünü naməhrəm kişilər üçün bəzəyirdi.
Əlləri ayaqlarına bağlanmış, ilan və əqrəblər bədəninə dolanmış qadın təmizliyinə diqqət etmirdi (qüsüllü halda qalırdı).
Kar , kor və lal olan qadın zinadan uşaq dünyaya gətirmiş və uşağı ərinin boynuna atmışdi.
Bədənini odlu qayçı ilə qayçılayan qadın, kişilər ona baxıb ləzzət alsınlar deyə, özünü bilərəkdən naməhrəm kişilərə göstərirdi.
Əl-üzü yanaraq bağırsaqlarını yeyən qadın naməhrəm qadın və kişiləri haram iş görmək üçün bir-birinə calayırdı.
Başı it başı, bədəni eşşək bədəni olan qadın söz gəzdirir və çox yalan danışırdı.
İt şəkilində olan, od onun arxasından girib ağzından çıxan qadın günah məclislərində haram mahnılar oxuyub, başqalarına həsəd aparırdı .
Sonra Peyğəmbər (s) buyurdu:
- Vay olsun o qadına ki, ərini qəzəbləndirər! Xoş o qadının halına ki, həmişə əri ondan razı olar".
Əziz müsəlman ana və bacılar, sizdən xahiş edirik ki, həzrət peyğəmbərin (s) Merac hədislərini oxuyub, əməl edəsiniz və onları başqalarına da çatdırasınız .

Həzrəti-Zəhra(s.ə)-nın şəhadəti nin qəmli anları.

azeri-islam — Thu, 12 Feb 2009 18:09:04 GMT

Şiə və sünni tarixçiləri Əbu Rafenin arvadı Səlmaya əsaslanarq belə qeyd etmişlər:
O deyir: «Mən Fatimə(s.ə)-nin ömrünün axırlarında ondan bəzi şeylər soruşdum.
Bir gün onun halı yaxşılaşdı. Xəstəliyi aramladı. Həzrəti-Əli(ə.s) bəzi işləri görmək üçün evdən çölə çıxmışdı. Bu zaman Fatimə(s.ə) mənə buyurdu:
- Bir az su gətir, qüsl edib yuyunum.

Mən su gətirdim. Kömək etdim, Fatimə(s.ə) ayağa qalxıb yaxşı-yaxşı yuyundu, paltarlarını dəyişdi. Sonra mənə buyurdu:
- Mənim yatağımı evin ortasında sal.
Sonra yerində üzü qibləyə uzandı və mənə buyurdu:
- Mən bu gün dünyadan gedəcəyəm. Mən yuyunmuşam, heç kəs üstümü açmaçın.
Sonra əlini başının altına qoyub dünyadan getdi.
Rəvayət olunub ki, Fatimə(s.ə) məğrib və işa namazları arasında can vermişdir. Can verdiyi bir anda ciddi bir baxışdan sonra deyib: «Salam olsun Cəbrailə. Səlam olsun Allahın Rəsuluna. Pərvərdigara, mən sənin Rəsulun ilə birgəyəm. Əbədi məskən sayılan Sənin evindəyəm».
Sonra öz yanındakılara xitab edərək buyurdu:
- Mənim gördüklərimi siz də görürsünüzmü?
Oradakılardan bəziləri dedi:
- Ey Allah Rəsulunun qızı, sən nə görürsən?
Xanım buyurdu ki, indi asiman (səma) əhlinə baxıram. Cəbraili görürəm. Rəsulullaha baxıram, o buyurur: «Ey qızım! Gəl bizim yanımıza, sənin üçün hazırlanmış (nemətlər və ilahi rizvan) sənin üçün daha yaxşıdır». Zeyd ibn Əli(ə.s) belə nəql edir ki, Fatimə(s.ə) Cəbrailə, Peyğəmbərə(s), Əzrailə salam verdi, orada olanlar mələklərin zərif səslərini eşitdilər, ən gözəl ətirləri iylədilər».
Əsma binti Ümeysin Zəhra (s.ə)-nın şəhid olduğu anlar barəsində söylədikləri.
Əsma binti Ümeys deyir ki, Fatimə(s.ə) canüstə olanda mənə söylədi: «Peyğəmbər(s)-in rəhmət anlarında Cəbrail onun yanına gəldi, behişt kafuru gətirdi. Peyğəmbər(s) onu üç yerə böldü. Bir hissəsini özü üçün götürdü, bir hissəsini Əli(ə.s)-yə, bir hissəsini də mənə verdi ki, ağırlığı qırx dirhəm qədər idi. Sonra (kafurun yerini göstərib) mənə xitabən buyurdu: «Ey Əsma, o kafuru gətir, başımın yanına qoy». Bunu deyib üzünü örtdü.
Sonra buyurdu: «Bir az mənim yanımda qal. Sonra məni səslə, əgər cavab verməsəm, bil ki, atama qovuşmuşam».
Əsma bir az gözləyib Xanım(s.ə)-ı çağırdı, amma cavab eşitmədikdə səsləndi: «Ey Mühəmməd Mustafanın qızı! Ey qadınların bətnində olanların ən kəramətlisinin qızı! Ey yer üzərində gəzənlərin ən yaxşısının qızı! Ey öz rəbbi ilə məqamı iki ox qədərində olan şəxsin qızı!» Yenə də cavab eşitmədiyini gördükdə, Zəhra(s.ə)-nın üzündəki örtüyü kənara çəkdi, onun Liqahullaha qovuşduğunu, ruhunun Allah dərgahına pərvaz etdiyini gördükdə, özünü onun üzərinə atdı. Əsma o Xanım(s.ə)-ın üzündən öpərək deyirdi: «Ey Fatimə(s.ə)! Atan Rəsulullahın hüzuruna çatdıqda mənim salamımı ona çatdır».
Həsən və Hüseyn Analarının cənazəsi yanında.
Sonra Əsma yaxasını cırıb həyəcanlı halda çölə çıxdı, Həsən və Hüseyn(ə.s)-i evin yanında gördü. Onlar otağa girib anasının üzü qibləyə uzandığını gördülər. Hüseyn(ə.s) anasını əli ilə silkələdi, birdən başa düşdü ki, artıq anası dünyadan gedib. Üzünü qardaşı Həsənə tutub dedi: «Qardaş! Anama görə Allah sənə əcr versin (yəni başın sağ olsun). Həsən(ə.s) özünü anasının üstünə atıb onu öpür, deyirdi: «Anacan! Mənimlə danış, yoxsa ruhum bədənimdən ayrılar». Hüseyn(ə.s) irəli gəlib anasının ayaqlarından öpür, deyirdi: «Anacan! Mən sənin oğlun Hüseynəm. Mənimlə danış, yoxsa qəlbim parçalanar, ölərəm!»
Əli(ə.s)-yə xəbər
Əsma Həsənlə Hüseynə dedi:
- Atanız Əli(ə.s)-nin yanına gedib ananızın vəfatı xəbərini ona yetirin.
Həsən və Hüseyn(ə.s) evdən çıxdılar. Fəryad edərək deyirdilər: «Ya Mühəmməd, ya Əhməd! Bu gün sənin aramızdan getməyinin müsibəti yenidən canlandı, çünki anamız dünyadan gedib». Sonra məscidə daxil oldular. Həzrəti-Əli(ə.s) məsciddə idi. Onlar Fatimə(s.ə)-nin şəhadət xəbərini atalarına çatdırdılar. Bu xəbər Əmirəlmöminin(ə.s)-ə o qədər təsir etdi ki, huşdan getdi, taqəti üzüldü. Dərhal üzünə su səpdilər. Huşa gələndə ürəkyandıran bir səslə buyurdu: «Ey Peyğəmbərin qızı! Kimə başsağlığı verim. İndi sənsiz necə sakit olum?!»
Əli(ə.s) Zəhra(s.ə)-nın cənazəsi yanında.
Məşhur tarixçi Məsudi belə yazır:
Fatimə(s.ə) dünyadan getdiyi vaxt İmam Əli(ə.s) çox üzülmüş, demək olar ki, dünyadan əl götürmüşdü. O, belə mərsiyə oxuyurdu: «Hər iki dostun birliyi axırda fəraq, ayrılıq ilə nəticələnir. Ölüm və ayrılıqdan başqa hər müsibət əhəmiyyətsizdir. Peyğəmbər(s)-in vəfatından sonra Fatimə(s.ə)-nin getməsi bir daha onu göstərir ki, artıq heç bir dost qalmayacaq».
Ravi qeyd edir: «Həzrəti-Əli(ə.s) Həsən və Huseynin əlindən tutub Fatimə(s.ə)-nin cənazəsi olan otağa varid oldular. Əsma Fatimə(s.ə)-nin başı üstündə oturub ağlayır, belə deyirdi: «Ey Peyğəmbər(s)-in yetim qalmış balaları, biz Peyğəmbər(s)-in vəfatından sonra Fatimə(s.ə)-yə başsağlığı verirdik. Amma indi kimə başsağlığı verək?
Fatimə(s.ə)-nin vəsiyyəti.
Həzrəti-Əli(ə.s) parçanı Fatimə(s.ə)-nin üzündən götürdü, başının üstündə bir məktub gördü. Onu götürüb oxudu. Orda belə yazılmışdı: «Bağışlayan və Mehriban Allahın adı ilə. Bu Rəsulullah(s)-ın qızı Fatimə(s.ə)-nin etdiyi vəsiyyətlərdir:
1.Fatimə(s.ə) şəhadət verir ki, vahid Allahdan başqa heç bir məbud yoxdur.
2.Mühəmməd(s) onun bəndəsi və elçisidir.
3.Behişt və cəhənnəm haqdır, qiyamətin olacağına şəkk-şübhə yoxdur və Allah (o gündə) ölənləri qəbirlərdən dirildib qaldıracaq.
4.Ey Əli! Mən Peyğəmbərin qızı Fatiməyəm. Allah-təala məni sənə ərə verdi ki, dünya və axirətdə sənin olam. Sən mənə qarşı (ixtiyar sahibi olmaqda) başqalarından daha üstünsən. Gecə ikən mənə qüsl verib, kəfənə bürü, hənut vurub gecə ikən mənə namaz qıl, dəfn et. Heç kəsə bildirmə. Səni Allaha tapşırıram, övladlarıma qiyamətə kimi salam göndərirəm.
Zəhra(s.ə)-nın matəmində.
Rəvayət olunmuşdur ki, bu xəbərdən sonra Mədinə əhli şivən qopardı. Bəni-Haşim qadınları Fatimə(s.ə)-nin evinə axışaraq elə nalə, şivən qopardıar ki, sanki Mədinə lərzəyə gəldi. Onlar deyirdilər: «Ey seyyidə Xanım, ey Rəsülüllahın Qızı!» Camaat həyəcanlı halda Əli(ə.s)-nin hüzuruna gəldi. Həzrət(ə.s) oturmuşdu. Həsən və Hüseyn(ə.s) onun qarşısında ağlaşırdılar. Camaat da onlara baxıb ağlamağa başladı. Həzrəti-Zəhra(s.ə)-nın qızlarından biri olan Ümmü Gülsüm üzündə niqab, başında çadra olan bir halda ağlaya-ağlaya evdən çıxıb fəryad etdi: «Ey Ata! Ey Allahın Rəsulu! Doğrudan da, biz bu gün səni elə əldən vermişik ki, əbədi olaraq bir daha səni görməyə nail ola bilməyəcəyik». Camaat bir yerə yığışıb fəğan edir, cənazənin evdən çıxmağını gözldəyirdilər. Əbuzər evdən çıxıb onlara dedi: «Evlərinizə gedin, çünki cənazənin dəfnə aparılması bu gecəyə qədər təxirə salınır». Camaat bunu eşidib dağılışdı.
Cənazənin qüsl, kəfən və namazı
Axşam düşdü. Əli(ə.s) cənazəyə qüsl verdi. Bu zaman Həsən(ə.s), Hüseyn(ə.s), Zeynəb, Ümmü Gülsüm, Fizzə və Əsma binti Ümeys də onun yanında idi. Əsma deyir: «Fatimə(s.ə) mənə vəsiyyət etmişdi ki, mən və Əli(ə.s)-dən başqa heç kəs ona qüsl verməsin. Mən Fatimə(s.ə)-yə qüsl verəndə Əli(ə.s)-yə kömək etdim.»
Rəvayət olunmuşdur ki, həzrəti-Əli(ə.s) Fatimə(s.ə)-yə qüsl verəndə deyirdi: «Pərvərdigara! Fatimə(s.ə) Sənin kənizin və Sənin Rəsulunun qızıdır. Pərvərdigara, Onun höccətini ona özün təlqin et. Onun haqq dəlillərini böyük et, dərəcəsini ali et, Onu atası Mühəmmədlə həmneşin et!»
Həmçinin rəvayət olunmuşdur ki, həzrəti-Əli(ə.s) Peyğəmbər(s)-in mübarək bədənini quruladığı parça ilə Zəhra(s.ə)-nın da bədənini quruladı. Qüsl işi qurtardıqda cənazəni tabuta oxşayan taxtın üstünə qoyub Həsən(ə.s)-ə buyurdu: «Əbuzərə xəbər göndər, gəlsin.» Əbuzər gəldi, cənazəni namaz qılınacaq yerə apardılar. Həsən(ə.s) və Hüseyn(ə.s) də onlarla birlikdə getdi. Sonra həzrəti-Əli(ə.s) meyit namazını qıldı.
Həsən(ə.s) və Hüseyn(ə.s) Zəhra(s.ə)-nın ağuşunda
Vərəqə rəvayət edir:
Əli(ə.s) buyurdu: «Fatimə(s.ə) qüsl verməyə başladım. Əynindəki köynəyi çıxarmadan ona qüsl verdim. Kəfənə bürüdüm. Kəfənin bəndlərini bağlamaq istədikdə səslədim: «Ey Ümmü Gülsüm, Səkinə, Zeynəb, Fizzə, Həsən, Hüseyn! Gəlin ananızın görüşündən azuqə götürün, çünki behiştlə görüşüb ayrılmaq vaxtıdır.» Həsən(ə.s) və Hüseyn(ə.s) gəlib şivən qopardılar: «Ah! Babamız Mühəmməd(s) və anamız Fatimə(s.ə)-nin vəfatından yaranan neçə qəm-qüssə, sönməyən həsrət şöləsi! Ey Həsə(ə.s)-nin anası, ey Hüseyn(ə.s)-in anası! Babamla görüşəndə bizim salamımızı ona çatdır və ona de ki, biz səndən sonra dünyada yetim qaldıq. Allahı şahid tuturam ki, (bu vaxt) Fatimə(s.ə) yanıqlı bir nalə çəkdi, əllərini uzatdı və bir müddət balasını nəvazişlə sinəsinə sıxdı. Sonra qeybdən səs eşitdim: «Ey Əli, Həsən və Hüseyni analarının sinəsindən götür. Allaha and olsun ki, onlar səma mələklərini ağlatdılar. Dostlar öz dostunu görməyi arzulayır.»
Fatimə(s.ə)-nin kəfənə bükülməsi
Rəvayət olunub ki, Kəsir ibn Abbas Fatimə(s.ə)-nin kəfəninin üstünə belə yazdı: «Zəhra(s.ə) şəhadət verir ki, Allahdan başqa heç bir məbud yoxdur və Mühəmməd(s) Allahın Rəsuludur.»
«Misbahül-ənvar»da nəql olunan rəvayətdən məlum olur ki, həzrəti-Zəhra(s.ə)-nın büküldüyü kəfənin parçası çox qalın idi. Kitabda qeyd olunub ki, Fatimə(s.ə) ehtizar halında olanda bir qab su istədi və onunla qüsl etdi. Sonra ətir istədi, onun üçün xəşin və qalın parça gətirdilər, onları bədəninə bürüdü.
Həmçinin rəvayət olunub ki, o Xanım(s.ə)-ı yeddi parça ilə kəfənə bükdülər.
Meyit namazı və dəfn mərasimi
«Rovzətül-vaizin» kitabında yazılıb ki, gecə vaxtı camaat yuxuda ikən həzrəti-Əli(ə.s) Həsən(ə.s), Hüseyn(ə.s), Əmmar, Miqdad, Əqil, Zübeyr, Əbuzər, Səlman, büreyd və Bəni Haşimdən olan bir neçə yaxın dostları ilə birlikdə cənazəni evdən çıxarıb ona namaz qıldılar və onu gecə yarısı torpağa tapşırdılar. Həzrəti-Əli(ə.s) Zəhra(s.ə)-nın qəbrinin ətrafında əlavə yerdə qəbir də düzəltdi ki, onun qəbri tanınmaz olsun.
«Misbahül-ənvar» kitabında qeyd olunur ki, bir nəfər İmam Sadiq(ə.s)-dən soruşdu ki, Əmirəl-möminin(ə.s) Fatimə(s.ə)-nin cənazə namazını neçə təkbirlə qıldı? Həzrət buyurdu:
-Əli(ə.s) bir təkbir deyirdi. Cəbrail bir təkbir deyirdi. Sonra isə ilahi dərgahın müqərrəb mələkləri təkbir deyirdilər.
Beləliklə, həzrəti-Əli(ə.s) 5 təkbirlə namaz qıldı.
Başqa bir şəxs soruşdu:
-Ona harda namaz qıldı?
İmam Sadiq(ə.s) buyurdu:
-Öz evində namaz qıldı. Sonra cənazə (tabutda) hərəkət etdirilərək evdən çıxarıldı.
Dəfndən sonra həzrəti-Əli(ə.s) Peyğəmbər(s)-ə salam göndərir.
Şeyx Tusi(r.ə) belə yazır ki, həzrəti-Əli(ə.s) Fatimə(s.ə)-nin cənazəsini dəfn etdikdən sonra onun qəbrini yerlə bir səviyyədə bərabərləşdirdi, sonra əlinin toz-torpağını təmizlədi, qəm-qüssədən həyəcanlandı, göz yaşı axıtdı. Sonra üzünü Peyğəmbər(s)-in qəbrinə tutub dedi: «Ya Rəsulullah salam olsun Sənə mənim və hal-hazırda sənin görüşünə gələn qızın tərəfindən. Ey Allahın Rəsulu, sənin sevimli qızınıın ayrılığından yaranan hicrandan səbrim azalmış, taqətim üzülmüşdür. Amma sənin rəhmətin kimi kədərli bir hadisədən sonra mənə çatan hər bir müsibət kiçikdir. Heç vaxt unutmaram onları ki, sənin mübarək cəsədini qəbrə qoydum. Sən rəhmət edəndə mübarək başın sinəmdə idi. Ruhun pərvaz etdi. Ey Peyğəmbər! Mənə tapşırdığın əmanəti sənə qaytardım. Ancaq mənim qəm-qüssəm, kədərim həmişəlikdir. Gecələri oyaq qalaraq başa vururam, ta ki öz qızın səni ümmətin əlbir olub ona qarşı etdiyi zülmdən agah edəcək. Vəziyyəti ondan (olduğu kimi) soruş. İş belədir: Sənin vəfatından çox keçməmiş, adın xatirələrdən getmişdir. Mənim-vidalaşan bir kəsin salamı siz ikinizə olsun. Bu salam narazı və ya qəlbi yorğun kəsdən deyil. Əgər sənin hüzurundan geri qayıdıramsa, onda bu, yorğunluq üzündən deyil və əgər qəbrinin kənarında qalsam, onda bu heç də Allahın səbirli olanlara verdiyi vədə barəsində bədgümanlıqdan deyil. Bəli, səbir etmək daha fəzilətli və daha gözəldir. Əgər bizə (zahirdə) qələbə çalanlardan ehtiyat etməsəydim, onda sənin qəbrinin kənarında qalar, etikaf bağlayar, bu müsibətdə balası ölmüş analar kimi ahu-fəğan, nalə edərdim. Allah şahiddir ki, mən düşmənlərin qorxusundan sənin qızını gizli torpağa tapşırdım. Elə bir qız ki, haqqını qəsb etdilər, mirasını ondan aldılar, halbuki sənin vəfatından çox da keçməmişdir, adın hələ köhnəlməmişdir. Ey Allahın Rəsulu, sənin hüzuruna şikayət edirəm. Sənə itaət etmək xatirinə təmkinli olacağam. Allahın salam, rəhmət, bərəkəti Sənə və sənin Qızına olsun.»
Əli(ə.s)-nin qəbrin kənarında söylədiklərindən bir hissə.
«Misbahül-ənvar» kitabında İmam Sadiq(ə.s)-dən belə nəql olunmuşdur ki, Əmirəl-möminin Əli(ə.s) Fatimə(s.ə)-nin cənazəsini qəbrin içinə qoyanda dedi: «Ey Fatimə! Səni məndən də yaxşı olan bir kəsə təhvil verdim. Sənin üçün Allahın bəyəndiyi şeyləri bəyəndim.» Sonra isə bu ayəni tilavət etdi:
«Biz sizi o torpaqdan xəlq etdik, ona qaytaracağıq və bir daha oradan çölə çıxarmayacağıq.» («Taha», 55)
Qəbrin üstünü örtüb düzəldəndən sonra üstünə azacıq su səpdi. Qəbrin kənarında ağlar və qəmli oturdu. Əmisi Abbas onun qolundan tutub evə sarı apardı.
Həzrəti-Əli(ə.s) qəbrin açılmasının qarşısını şiddətlə alır.
Bir mənbəyə əsasən, Fatimə(s.ə)-nin dəfn olunduğu gecə Bəqidə qırx təzə qəbir düzəldildi. Müsəlmanlar o Xanım(s.ə)-ın vəfatından xəbərdar olduqda Bəqi qəbristanlığına getdilər, lakin orada qırx təzə qəbir gördülər. Fatimə(s.ə)-nin qəbrini tapa bilmədilər. Onların şivən və ah-nalə səsləri ucaldı. Bir-birini məzəmmət edib deyirdilər: «Peyğəmbər(s)-in sizin içinizdə bir qızı var idi, o da dünyadan getdi və torpağa tapşırıldı, amma siz onun namaz və dəfnində iştirak etmədiniz, qəbrini də tapmadınız.» Tayfa başçıları dedilər: «Gedin, imanlı qadınlardan bir neçəsini gətirin, bu qəbirləri açsınlar, Fatimə(s.ə)-nin qəbrini tapıb ona namaz qılaq, qəbrini ziyarət edək.»
Əli(ə.s) bu məsələdən agah olanda qəzəbli halda evdən çıxdı. O qədər qəzəbli idi ki, gözləri qızarmış, boynundakı damarlar şişmişdi. O Cənab(ə.s) acı hadisələrlə əlaqədar geydiyi sarı əbanı çiyninə salmışdı. O, Bəqiyə gəldi və camaatı bu işdən çəkindirib qorxutdu. Camaat deyirdi: «Bu gələn Əliyyibn Əbi Talibdir. O and içmişdir ki, əgər bu qəbirlərdən bir daş yerindən tərpənərsə, hamınızı qılıncdan keçirəcək.» Bu zaman Ömər özünün bir dəstə səhabəsi ilə birlikdə Əli(ə.s)-nin yanına gəldi. Ömər dedi:
-Ey Əbul Həsən! Bu, nə işdir görmüsən? Allaha and olsun ki, hökmən Zəhranın qəbrini açacağıq ki, ona namaz qılaq.
Əli(ə.s) əlini onun arxalığına atıb onu öz paltarına bürüdü və yerlə sürüdü. Ömər yerə sərildi. Həzrəti-Əli(ə.s) ona buyurdu:
-Ey Həbəşiyyəli Sevdanın oğlu! Mən camaatın dindən çıxacağından qorxduğum üçün öz haqqımdan keçdim. Amma Fatimə(s.ə)-nin qəbrini açmaq kimi istəyinizdən əl çəkməsəniz, Allaha and olsun ki, yeri sizin qanınızla sirab edərəm. Bu işdən əl çəkin, təki canınız salamat qalsın.
Əbu Bəkr Əli(ə.s)-yə:
-Səni and verirəm, Rəsulullahın haqqına, Öməri burax. Biz sənin xoşlamadığın işi görmərik.
Bu zaman həzrəti-Əli(ə.s) Öməri buraxdı. Camaat dağılışdı və onlar qəbri açmaq fikrindən döndülər.
Əli(ə.s)-nin Ömər və Əbu Bəkr üçün verdiyi izahat.
Şeyx Səduqun «İləlüş-şəraye» kitabında qeyd olunur ki, bir kişi İmam Sadiq(ə.s)-dən Fatimə(s.ə)-nin qəbrinin açılması barədə çıxarılan qərar barəsində soruşdu. İmam(ə.s) buyurdu ki, Əli(ə.s) gecə ikən cənazəni evdən çıxartdı, bir neçə xurma budağı ilə od qaladı, onların işığında yola düşdü. Ona namaz qılıb elə gecə vaxtı dəfn etdi. Sübh tezdən Əbu Bəkr və Ömər Qureyşdən olan bir kişini görüb ondan soruşdular:
-Haradan gəlirsən?
Kişi dedi:
-Əli(ə.s)-nin evindən gəlirəm. Fatimə(s.ə) barəsində ona baş sağlığı verməyə getmişdim.
Soruşdular:
-Məgər Fatimə(s.ə) dünyadan köçübmü?
-Bəli, dünən gecə yarısı onu dəfn ediblər.
Əbu Bəkr və Ömər bərk pərişan oldular. Camaatın danlağından çox qorxdular. Buna görə də Əli(ə.s)-nin hüzuruna gəlib dedilər:
-Allaha and olsun ki, bizə qarşı hiylə və düşmənçilikdən əl çəkmədin. Bunlar hamısı kindəndir. Elə Peyğəmbər(s)-ə də təklikdə qüsl verdin və bizə xəbər vermədin. Oğlun Həsən(ə.s)-ə öyrətdin ki, məscidə gəlib Əbu Bəkr minbərdə olanda: «Babamın minbərindən aşağı en!»- deyə fəryad etsin.
Həzrəti-Əli(ə.s) onlara buyurdu:
-Əgər and içsəm, mənim sözlərimi təsdiq edəcəksinizmi?
Əbu Bəkr: «Bəli»,- deyə cavab verdi.
İmam Əli(ə.s) buyurdu:
-Peyğəmbər(s) mənə vəsiyyət etmişdi ki, ona təklikdə qüsl verim və bu barədə heç kəs mənə şərik olmasın. O Həzrət: «Əmioğlum Əlidən başqa heç kəs mənim bədənimə baxmasın», - deyə buyurmuşdu. Mən Ona qüsl verdim. Mələklər Onun bədənini o yan-buyana döndərirdilər. Fəzl ibn Abbas mənə iz verirdi, özü də gözlərini bağlamışdı. Mən o Cənabın köynəyini çıxarmaq istəyəndə qeybdən bir səs eşitdim, amma özünü görmədim. O deyirdi: «O Həzrətin köynəyini çıxartma!»
Mən bu sözləri təkrar-təkrar eşitdim, amma onu deyənin kim olduğunu görmədim. Buna görə də Peyğəmbər(s)-ə köynəyi çıxarmadan qüsl verdim, sonra kəfən gətirildi. Mən onu kəfənə bükəndən sonra köynəyi bədənindən çıxartdım.
Amma oğlum Həsən(ə.s)-in məscidə gəlib Əbu Bəkrə etiraz etməsi məsələsinə gəldikdə isə, siz Mədinə əhli bilirsiniz ki, Həsən(ə.s) camaat namazı əsnasında camaatın sıraları arasında keçərək özünü Rəsulullah(s)-a çatdırıb o Həzrət səcdədə olarkən onun kürəyinə minirdi. Peyğəmbər(s) başını səcdədən qaldıranda bir Əli ilə Həsən(ə.s)-in kürəyindən, o biri əli ilə ayaqlarından tutub namazı qurtarana qədər onu öz çiynində saxlayardı.
Dedilər:
-Bəli, biz bu məsələni bilirik.
Həzrət buyurdu:
-Siz Mədinə əhli bunu da bilirsiniz ki, bəzi vaxtlar Peyğəmbər(s) minbərdə olarkən Həsən(ə.s) məscidə varid olurdu. Peyğəmbər(s) xütbəni yarıda saxlayıb Həsən(ə.s)-i öz boynuna alaraq ayaqlarını isə sinəsinə sıxır, xütbəni bu halda sona çatdırırdı. Camaat Həsən(ə.s)-in ayaqlarındakı xəlxal bərqini (zinət növüdür) məscidin axırında görürdü. Həsən(ə.s) Peyğəmbər(s)-dən bu qədər məhəbbət və nəvaziş görmüşdü. Ona görə də bir dəfə məscidə gələndə başqasını həmin minbərdə gördükdə ona çox ağır gəldi. Buna görə həmin sözləri dedi. Allaha and olsun ki, mən oğluma bu göstərişi verməmişəm. Həzrəti-Fatimə(s.ə) barəsində isə deməliyəm ki, o həmin qadındır ki, mən sizin üçün onun hüzuruna gəlməyiniz barədə ondan icazə istədim. Siz də gəldiniz, onun sözlərini eşitdiniz, onun sizə qarşı necə qəzəbli olduğunu anladınız. Allaha and olsun, o mənə vəsiyyət etdi ki, sizi onun cənazəsinin yanına buraxmayam, siz onun namazında iştirak etməyəsəniz. Mən də onun vəsiyyətinin əleyhinə bir iş etmək istəmədim.
Ömər dedi:
-Bu, nə sözlərdir?! Özüm gedib Fatimə(s.ə)-nin qəbrini açacağam, cənazəni çıxardıb ona namaz qılacağam!
Əli(ə.s) buyurdu:
-Allaha and olsun, əgər belə bir iş görsən, bu qərarından dönməsən, başını bədənindən ayıraram! Bu halda mən sizinlə yalnız qılıncla rəftar edəcəyəm!
Həzrəti-Əli(ə.s) ilə Ömər arasında kəskin mübahisə başladı. Bir-birinə həmlə etmək dərəcəsinə yaxınlaşanda mühacir və ənsardan bir qrupu irəli gəlib onları ayırıb dedi: «Allaha and olsun, biz razı olmarıq ki, Peyğəmbər(s)-in əmisi oğluna, onun canişininə belə sözlər deyilsin.»
Bununla da camaat dağılışıb getdi.
Qazi Əbu Bəkrin şerləri.
Dahi mühəddis Əliyyibn İsa İrbil «Kəşfül-qimmə» kitabında (II c, səh.69) yazır ki, dostlarından biri Qazi Əbu Bəkr ibn Əbu Bri’ənin (sünni alimlərindəndir) yazdığı şeri mənim üçün oxudu, mən də onu burada qeyd edirəm: «Ey bu dünyanın qəribəlikləri ilə maraqlanan insan! Sirləri aşkar etməyə çalışma. Bəlkə sənin aşkarlamağa çalışdığın iyrənc bir şeydir?
Nə çox üstü açılmamış sirlər var ki, aşkar olanda pərdənin altında olan əsl siması aşkar olar. Ey sual edən, sənin cavabın hazırdır, amma mən onu bəyan etməyə qorxuram. Əgər camaatın mənə qarşı düşmənçiliyi, xəlifənin əzab-əziyyəti və hiylələri olmasaydı, düşmən qılıncları başımızın üstündə başımızı parçalamaq üçün hazır olmasaydı, onda Ali-Mühəmmədin sirlərindən təzə-təzə xəbərlər bəyan edərdim, ta ki sizi Malik və Əbu Hənifənin fitvalarından ehtiyacsız edəm və sizə göstərərdim ki, İmam Hüseyn(ə.s)-in qətlə yetirilməsinin səbəbi və mənşəyi elə «səmarə» günüdür. (Əbu Bəkrin zorla xilafətə keçdiyi gün.)
Həmçinin sizə izah edərdim ki, Fatimə(s.ə)-ni hansı halda və necə vəziyyətdə gecə ikən qəbrə qoydular. Həm də sizə bəyan edərdim ki, o iki nəfərin Fatimə(s.ə)-nin evinə daxil olmaları nə üçün qadağan olunmuşdu! Heyhat, təəssüf. Peyğəmbər(s)-in qızı son dərəcə qəm-qüssə ilə vəfat etdi.»
İmam Sadiq(ə.s)-in göstərdiyi vəsiyyətnamə.
Dahi mühəddis Şeyx Kuleyn Əbu Bəkrdən nəql edir:
İmam Sadiq(ə.s) mənə buyurdu:
-İstəyirsənmi, Fatimə(s.ə)-nin vəsiyyətnaməsini sənə oxuyum?
Dedim:
-Bəli! İstəyirəm.
İmam Sadiq(ə.s) sandığı açıb bir namə çıxartdı və belə oxudu:
«Bismillahir rəhmanir rəhim. Bu, Peyğəmbər(s)-in qızı Fatimə(s.ə)-nin etdiyi vəsiyyətdir ki, bu vəsiyyətdə «həvaiti səbə» (yeddi bağ): 1-əvaf, 2-dəlal, 3-burqə, 4-mübit, 5-husna, 6-safiyə, 7-məşrəbətu Ümmü İbrahim bağlarını vəsiyyət edirəm ki, vəqf olaraq qalsın. Bunların idarə olunmasını Əmirəl-möminin(ə.s)-ə həvalə etdim. Onun vəfatından sonra oğlum Həsən(ə.s)-in, ondan sonra övladlarımın ən böyüyünün (yəni bu işlər tarix boyu böyük nəvələrimin) ixtiyarında olsun. Allah bu vəsiyyətə şahiddir. Həmçinin Miqdad və Əbuzər də şahiddir. Bu vəsiyyəti Əliyyibn Əbu talib yazdı.»
Böyük alim Seyyid ibn Tavus (664-cü h-q ilində vəfat etmişdir) «Kəşfül-məhəccə» kitabında yazır ki, Peyğəmbər(s) və əmirəl-mömin Əli(ə.s) fəqir deyildilər. Zöhdün (zahidlik) fəqirlik ilə yanaşı olması şərt deyildir. (Sonra oğluna xitabən deyir: «Cəddin Həzrət Mühəmməd(s) Fədək və Əvalini anam Fatimə(s.ə)-yə hədiyyə etdi. Abdulla ibn Həmad Ənsarinin söylədiyinə görə, onların illik gəliri hər il 24 min dinar (qızıl pul) idi. Başqa bir rəvayətdə isə yetmiş min dinar olduğu qeyd olunur.»)
Fatimə(s.ə) Peyğəmbər(s)-dən sonra nə qədər yaşadı?
Fatimə(s.ə)-nin Peyğəmbər(s)-dən sonra nə qədər yaşaması barədə tarixçilər arasında fikir ayrılığı vardır. Onların əksəriyyəti bu müddətin altı ay olması fikri üzərində dayanırlar. Bir qism tarixçi isə bu müddətin qırx günə bərabər olmasını iddia edir. Bizim nəzərimizcə, həzrəti- Fatimə(s.ə) Atası(s)-nın vəfatından 95 gün sonra, cəmadiyul-axir ayının 3-də (hicrətin 11-ci ili) dünyadan getmişdir.
Məhəmməd ibn Cərir Təbəri mötəbər mənbəyə əsaslanaraq İmam Sadiq(ə.s)-in belə buyurduğunu qeyd edir: «Fatimə(s.ə) çərşənbə axşamı cəmadiyul ayının 3-də vəfat etmişdir. Şəhid olmasının səbəbi isə budur ki, Ömər ibn Xəttabın qulamı Qunfuz Ömərin əmrinə əsasən qılıncın qundağı (qılaf) ilə ona elə zərbə vurmuşdu ki, oğlu Möhsin dünyaya gəlməmiş anasının bətnindəcə məhv olmuşdu. Bu hadisədən sonra həzrəti-Zəhra(s.ə) sağlamlığını itirmiş, ağır xəstəliyə tutulmuşdu. O, xəstəlik yatağında yatarkən ona zülm edən kəslərin heç birinə onunla görüşə icazə vermədi

Azərbaycan dövlət qanunvericiliyində qadın hüququ silsiləsindən (3)Nikahın pozulması və övladların taleyi

azeri-islam — Sun, 26 Oct 2008 11:53:48 GMT

Azərbaycan dövlət qanunvericiliyində qadın hüququ silsiləsindən (3)
Nikahın pozulması və övladların taleyi.

Təəssüflə qeyd etməliyik ki, Azərbaycanda boşanma (hüquqi dildə: nikahın pozulması) halları gündən-günə artmaqdadır və adətən, müsəlman xanımlar şəriətlə Azərbaycan qanunvericiliyini uzlaşdırmaq dilemması ilə üz-üzə qalırlar. Bu məqalədə, Azərbaycan qanunvericiliyində boşanma proseduru, boşanma zamanı ümumi uşaqların kimin himayəsində qalması və alimentin ödənilməsi məsələləri işıqlandırılacaqdır. «Ər-arvadın ümumi uşağı» – dedikdə, hər hansı bir tərəfin əvvəlki nikahdan olan və ya özünün övladlığa götürdüyü uşaq deyil, yalnız həmin ər və arvadın uşaqları nəzərdə tutulur.
     Azərbaycan ailə qanunvericiliyi boşanmanın səbəblərini müəyyən etmir. Bu səbəbləri tərəflər müəyyən etdiyinə görə, onlar müxtəlif ola bilərlər (xasiyyət uyğunsuzluğundan tutmuş ailənin maliyyə problemləri ilə əlaqədar anlaşılmazlıqlara qədər). Ümumiyyətlə, qanunvericilikdə boşanmanın səbəblərinin müəyyən edilməməsi sovet ailə qanunvericiliyindən qalmışdır və bir sıra post-sovet ölkələrində hələ də bu durum qalmaqdadır. Lakin qərb ailə qanunvericiliyi xristianlığın təsiri altında olduğundan və mümkün qədər ailənin qorunması məqsədini güddüyündən, boşanma prosesini daha çətinləşdirir, məsələn, boşanma səbəblərini müəyyən edir. Misal üçün ABŞ-ın Oqayo ştatında məhkəmə, ailənin dağılmasında tərəflərin günahını müəyyən edərək, nikahı pozur. Tərəfin günahı – xəyanət, bir ildən az olmayaraq ərin (ya arvadın) qəsdən öz evindən getməsi, ərin (ya arvadın) xüsusi amansızlıqla öz yoldaşı ilə davranması, ərin (ya arvadın) sistematik olaraq spirtli içkilərin qəbulu və sair faktlar əsasında müəyyən edilir.
     Beləliklə, əgər boşanma barədə ər və arvad razılığa gəlmişlərsə və onların 18 yaşına çatmamış ümumi uşaqları yoxdursa, onlar VVADQ (Vətəndaşlıq Vəziyyəti Aktlarının Dövlət Qeydiyyatı) orqanına və ya Azərbaycandan kənardadırlarsa, konsulluq idarəsinə boşanma barədə birgə ərizə yazaraq müraciət etməlidirlər. Əgər hər hansı bir tərəf ağır xəstədirsə, ya uzun müddətli ezamiyyətdədirsə və ya digər səbəbdən VVADQ orqanına gələ bilmirsə, onda ər və arvad ayrı-ayrılıqda boşanma barədə ərizə tərtib etməli, notariusda onu təsdiq etdirməli və VVADQ orqanına gəlmək iqtidarında olan tərəf ərizələri ora təqdim etməlidir. Boşama haqqında ərizə ər və arvadın (və ya onlardan birinin) yaşadığı yerin və ya nikahın dövlət qeydiyyatının aparıldığı yerin VVADQ orqanına və ya konsulluq idarəsinə verilir. Nikahın pozulması və bu barədə şəhadətnamənin verilməsi, ərizə verildiyi gündən 1 ay keçdikdən sonra VVADQ orqanı (konsulluq idarəsi) tərəfindən həyata keçirilir.
     Gündəmdə olan problemlərdən biri də azərbaycan xanımlarının ərləri tərəfindən atılıb, Rusiya və digər post-sovet ölkələrinə getməsi və illər boyu özü barədə heç bir səs-sorağ verməməsidir. Xanımlarımız ya gözləməli olurlar, ya da yoldaşları ilə boşanmaq niyyətinə düşürlər. İkinci halda, siz yoldaşınızın itkin düşmüş hesab edilməsi barədə məhkəməyə iddia irəli sürməli, sonradan isə VVADQ orqanına (konsulluq idarəsinə) ərizə ilə müraciət etməlisiniz. Mülki Məcəllənin 40-cı maddəsinə müvafiq olaraq:
     - Fiziki şəxsin (bu halda ərin) olduğu yer məlum deyilsə və 2 il ərzində o, yaşayış yerində görünməmişsə, maraqlı şəxslərin (bu halda arvadın) ərizəsinə əsasən, məhkəmə fiziki şəxsi xəbərsiz itkin düşmüş hesab edə bilər.
     - İtkin düşmə haqqında son məlumatların alındığı günü müəyyən etmək mümkün olmadıqda, xəbərsiz itkin düşmüş sayılma üçün müddətin hesablanması, itkin düşmüş haqqında son məlumatların alındığı aydan sonrakı ayın birinci günündən, həmin ayı müəyyənləşdirmək mümkün olmadıqda isə növbəti ilin yanvar ayının 1-dən başlanır.
     - Ərin (ya arvadın) xəbərsiz itkin düşmüş hesab olunması əsasları üzrə qarşı tərəf yalnız xəbərsiz itkin düşmə barədə məhkəmə qətnaməsi qanuni qüvvəyə mindikdən sonra boşanmaq üçün müraciət edə bilər.
     Ailə Məcəlləsinin 17-ci maddəsinə əsasən, 18 yaşına çatmayan ümumi uşaqlar olsa belə, ərin (ya arvadın) ərizəsi əsasında nikaha xitam verilməsi aşağıdakı hallarda VVADQ orqanında və ya konsulluq idarəsində aparılır:
     - ər (ya arvad) məhkəmə qaydasında itkin düşmüş hesab edildikdə;
     - ər (ya arvad) məhkəmə qaydasında fəaliyyət qabiliyyəti olmayan hesab edildikdə;
     - ər (ya arvad) cinayət törətməyə görə ən azı 3 il müddətinə azadlıqdan məhrum olunduqda.
     Qeyd etmək lazımdır ki, sadalanan hallarda nikah VVADQ orqanında pozulsa da, tərəflər arasında yaranan mübahisələr, yalnız məhkəmədə həll edilir. Həmin mübahisələrin predmeti qanunvericilikdə dəqiq göstərilmişdir:
     • uşaqların himayəsi və onlarla əlaqədar bütün məsələlər;
     • ər-arvadın birgə mülkiyyətinin bölünməsi;
     • ehtiyacı olan və əmək qabiliyyəti olmayan ərin (ya arvadın) saxlanması üçün vəsaitin ödənilməsi.
     Ağıl zəifliyi və ya ruhi xəstəlik nəticəsində öz hərəkətlərinin mənasını başa düşməyən və ya öz hərəkətlərinə rəhbərlik edə bilməyən əri (və ya arvadı), məhkəmə fəaliyyət qabiliyyəti olmayan saya bilər. Bu qətnamə əsasında fəaliyyət qabiliyyəti olmayan ərin (və ya arvadın) qəyyumu, VVADQ orqanına boşanma ərizəsi ilə müraciət edə bilər.
     Beləliklə, biz VVADQ orqanında (və ya konsulluq idarəsində) nikahın pozulması qaydasını müəyyən qədər açıqladıq. Bundan əlavə nikah, qanunvericilikdə müəyyən edilmiş hallar irəli çıxdıqda, məhkəmə vasitəsi ilə də, pozula bilər.
     Ailə qanunvericiliyinə əsasən üç halda boşanmaq, yalnız məhkəmə yolu ilə mümkündür:
     • ər-arvadın 18 yaşına çatmayan ümumi uşaqlarının olması;
     • ər-arvadın uşaqları olmasa da, birinin boşanmağa razı olmaması;
     • ər və arvad əvvəlcədən boşanmaq istəyini bildirsə də, sonradan VVADQ orqanında nikahın pozulmasından yayınması.
     Boşanmaq niyyətində olan arvad (və ya ər) iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət etməlidir. İddia ərizəsinə nikah haqqında şəhadətnamənin əsli, uşaqların doğum haqqında şəhadətnamələrin notariusda təsdiq edilmiş surətləri, aliment tələbi verildiyi halda, ər-arvadın maaşının və ya başqa gəlirlərinin məbləğini təsdiq edən sənəd, yaşayış yerindən arayış və dövlət rüsumunun ödənilməsi haqqında qəbz əlavə edilməlidir.
     Tərəflərdən birinin nikahın pozulması haqqında razılığı olmadıqda, məhkəmə, ər-arvadın barışması üçün, 3 ay müddət müəyyən etməklə işi təxirə sala bilər. Ər-arvadın barışdırılması məqsədilə çıxarılmış həmin qərardaddan apellyasiya şikayəti verilə bilməz (mənbə: Mülki-Prosessual Məcəllə, m.267).
     Ər-arvad arasında barışıq olmadıqda və ya onlar (ya onlardan biri) nikahın pozulmasında təkid etdikdə, nikah pozulur. Gördüyünüz kimi, qanunvericilikdə olan barışıq üçün hakim tərəfindən təyin edilən 3 aylıq müddət, şəriətdə talaq oxunduğu zaman iddə müddətilə həm məna, həm də nəticə etibarı ilə üst-üstə düşür. Hakim, barışmaq üçün 3 aylıq müddəti, həmçinin tərəflərdən biri boşanmaq istəmədiyini ifadələrində bildirmədikdə belə, təyin edə bilər. Belə ki, hakim, tərəflərin davranışını, boşanma səbəblərinin mahiyyətini və ailənin qorunmasının mümkünlüyünü nəzərdən keçirib, qiymətləndirir.
     Məhkəmə, nikahın pozulması barədə məhkəmə qətnaməsi qanuni qüvvəyə mindiyi gündən (yəni, 1 ay keçdikdən sonra), 3 gün müddətində bu qətnamədən çıxarışı VVADQ orqanına göndərməyə borcludur, çünki nikahın pozulması, məhz həmin orqanda qeydiyyata alınır. Nikahın pozulmasının qeydiyyatı ər-arvadın iştirakı ilə həyata keçirilir. Məhkəmənin qətnaməsində nikahın pozulması üçün rüsumun kim tərəfindən ödəniləcəyi, adətən göstərilir. Əgər məhkəmənin qətnaməsində həmin məsələ işıqlandırılmayıbsa, qeydiyyat üçün birinci müraciət etmiş arvad (ya ər) dövlət rüsumunun ödənilməsi barədə qəbzi məhkəmə çıxarışına əlavə etməlidir.
     Ər (ya arvad) nikahın pozulması haqqında şəhadətnaməni alana qədər yenidən nikaha daxil ola bilməz.
     Qanunvericilikdə, ərin nikahın pozulmasını tələb etmək hüququnun məhdudlaşdırılması halı müəyyən edilmişdir. Belə ki, arvadın hamiləliyi dövründə və ya uşağın doğulmasından sonra 1 il müddətində, arvadın razılığı olmadan ər nikaha xitam verilməsi barədə məhkəmədə iddia qaldıra bilməz. Bu məhdudiyyət, yalnız ərə aiddir, xanımlar göstərilən hallarda boşanmaq istəsələr, boşana bilərlər.
     Nikah məhkəmə yolu ilə pozularkən, ər-arvad məhkəməyə aşağıda göstərilən məsələlər üzrə saziş təqdim edə bilərlər:
     - 18 yaşına çatmayan uşaqlarının kiminlə qalması;
     - uşaqların və (və ya) ehtiyacı olan və əmək qabiliyyəti olmayan ərin (ya arvadın) saxlanılması üçün vəsaitin ödənilmə qaydası;
     - bu vəsaitin miqdarını və ər-arvadın ümumi birgə mülkiyyətinin bölünməsi.
     Ailə Məcəlləsinin 22-ci maddəsinə əsasən, göstərilən məsələlər üzrə ər-arvad arasında saziş olmadıqda, eləcə də bu saziş uşaqların və ya tərəflərdən birinin marağını pozduqda, məhkəmə:
     - boşanmadan sonra yetkinlik yaşına (yəni 18 yaşına) çatmayan uşaqların valideynlərindən hansının yanında qaldığını müəyyən etməli;
     - uşaqlar üçün alimentin hansı valideyndən və hansı miqdarda tutulduğunu müəyyən etməli;
     - ər-arvadın (ya onlardan birinin) tələbi ilə onların birgə mülkiyyətində olan əmlakın bölgüsünü aparmalı;
     - ərindən (ya arvadından) saxlanılması üçün vəsait almaq hüququna malik olan arvadın (ya ərin) tələbi ilə, ərdən (ya arvaddan) tutulmalı olan vəsaitin miqdarını müəyyən etməlidir.
     Beləliklə, Azərbaycan ailə qanunvericiliyi uşaqların hansı valideynlə mütləq qalmasını göstərmədən, hər iki valideynin bərabər hüquqlu olduğunu müəyyən edir və uşağın ana və ya ata ilə qalması məsələsini tərəflərin öz ixtiyarına buraxır, bir şərtlə ki, bu saziş uşaqların mənafelərinə zidd olmasın. Məsələn, sazişdə uşağın bir valideynlə daha çox ünsiyyətdə olması, digər valideynin isə əsassız olaraq uşaqla ünsiyyətdə olmasının məhdudlaşdırılması uşağın mənafelərinə ziddir, çünki onun həm ananın, həm də atanın diqqətinə, qayğısına ehtiyacı vardır. Azərbaycan məhkəmə təcrübəsindən göründüyü kimi, uşağın kimin himayəsində qalacağı məsələsində analara daha çox üstünlük verilir. Məsələn, yeganə uşağın kiminlə qalacağını məhkəmə müəyyən edəndə, əksər hallarda ana ilə qalacağı bəlli olur. İstisna yalnız o halda baş verir ki, qadın öz analıq vəzifələrini lazımınca yerinə yetirmir və ya əxlaqsız həyat tərzi keçirir. Çoxsaylı uşağa malik olan ata-ana ayrıldıqda isə, məhkəmə, uşaqları faktiki olaraq bölüşdürərək, bir hissəsini ata ilə, digər hissəsini ana ilə qoyulmasını qərara alır. Bu növ işlərdə məhkəmə ailə şəraitni, hər iki valideynin uşaqların tərbiyəsində, mənəvi və maddi təminatında iştirakını, uşaqların ana və ataya ayrı-ayrılıqda münasibətini təhlil edərək, qərar çıxarır.
     Uşağın maddi təminatını ödəmək üçün ər-arvad alimentin miqdarı və ödənilmə qaydasını sazişdə göstərməklə müəyyən edirlər. Aliment ödənilməsi barədə razılıq olmadıqda, uşaqlar üçün onların valideynlərindən, məhkəmə tərəfindən hər ay aşağıdakı miqdarda aliment tutulur:
     1 uşağa görə – qazancın və (və ya) valideynlərin başqa gəlirlərinin dörddə bir hissəsi;
     2 uşağa görə – qazancın (və ya başqa gəlirlərin) üçdə bir hissəsi;
     3 və daha çox uşağa görə – qazancın (və ya başqa gəlirlərin) yarısı.
     Bu payların miqdarı məhkəmə tərəfindən tərəflərin ailə və maddi vəziyyəti, eləcə də diqqətəlayiq olan başqa hallar, nəzərə alınmaqla azaldıla və ya artırıla bilər.
     Uşaqların bir hissəsi ana, digər hissəsi isə ata ilə qaldıqda, imkanlı valideyndən, az təminatlı digər valideynin xeyrinə, hər ay tutulan alimentin miqdarı məhkəmə tərəfindən sabit pul məbləğində müəyyən edilir.
     Uşaqlar üçün valideynlərinin aliment tutulan, manat və xarici valyuta ilə aldıqları əmək haqqının və (və ya) başqa gəlirlərinin növləri Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 23 may 2001-ci il tarixli 98 saylı qərarı ilə müəyyən olunur. Bu zaman əmək müqaviləsi üzrə işləyən işçilərin əvəzçilik qaydasında aldıqları əmək haqqı, pul və natura ilə əmək haqqına olan əlavələr, müvəqqəti əvəz etməyə görə ödəmələr; əmək müqaviləsinin ləğvi ilə əlaqədar işçiyə istifadə edilməmiş əmək məzuniyyətinə görə pul və natura ilə ödənilən əvəz; il ərzində işin yekunlarına görə işçiyə pul və natura ilə verilən mükafat və s. nəzərə alınır. Aliment, həmçinin aşağıdakılardan tutulur:
     • istehsalatda əmək xəsarəti ilə əlaqədar əmək qabiliyyətini itirmiş şəxslərə ödənilən ödənişlərdən;
     • ali və orta ixtisas məktəblərində və ya kurslarda oxuyan müddətdə əldə olunan təqaüddən;
     • həyətyanı sahədən və yardımçı təsərrüfatdan əldə edilən gəlirdən;
     • işsizlik müavinətindən.
     Aliment, qazancdan müvafiq vergilər tutulandan sonra, yerdə qalan məbləğdən ödənilir.
     Qeyd etmək lazımdır ki, elə gəlirlər var ki, onlardan aliment tutulmur. Məsələn, yarış, baxış və müsabiqə qaliblərinə verilən pul mükafaları və ya elm, ədəbiyyat və incəsənət sahəsində mühüm işlərə görə verilən mükafatlardan aliment tutulmur.
     Aliment verməyə borclu olan valideynin qazancı (gəliri) qeyri-müntəzəm, dəyişən olarsa, ya qazancın (gəlirin) hamısını və ya bir hissəsini həmin valideyn natura və ya xarici valyuta ilə alırsa, yaxud onun qazancı və ya sair gəliri yoxdursa, habelə alimentin valideynin qazancından (gəlirindən) müəyyən hissə kimi tutulması mümkün olmadığı, çətinlik törətdiyi və tərəflərdən birinin və ya marağının əhəmiyyətli dərəcədə pozulduğu başqa hallarda, uşaqların saxlanması üçün vəsait tutulmasını tələb edən şəxsin xahişi ilə alimentin miqdarı məhkəmə tərəfindən hər ay ödənilməli olan sabit pul məbləğində və ya eyni zamanda həm sabit pul məbləğində, həm də qazancın (gəlirin) müəyyən hissəsi kimi müəyyən edilə bilər.
     Beləliklə, əziz xanımlar, bu məqalə vasitəsilə nikahın pozulması məsələsində öz mövqenizi düzgün, hüquqi cəhətdən səlist qurmağınız üçün sizi, az da olsa, məlumatlandırdıq.
     Duamız budur ki, Allah ailənizi qorusun və heç zaman boşanmaq niyyətinə düşməyəsiniz!
     Belə qərara gəldikdə isə, ailə ocağınızı var gücünüzlə qorumağa çalışın, çünki ocağı söndürmək asandır, yenisini yandırmaq isə çətin....
     Məqalədə istifadə etdiyimiz hüquqi ədəbiyyat Ailə Məcəlləsi, Mülki Məcəlləsi, Mülki Prosessual Məcəlləsi və Ailə Məcəlləsinin Yozumundan ibarətdir.

Hazırladı: Günay Şirəliyeva,
Ekspert hüquqşünas

Azərbaycan dövlət qanunvericiliyində qadın hüququ silsiləsindən.2

azeri-islam — Sun, 26 Oct 2008 11:49:07 GMT

Azərbaycan dövlət qanunvericiliyində qadın hüququ silsiləsindən
Nikah müqaviləsi

Bu məqalədə nikaha daxil olan Azərbaycan qadınlarının ailə həyatında, habelə boşanmada olan hüquq və məsuliyyətlərindən həm qanun nöqteyi nəzərindən, həm də təcrübə baxımından söhbət açılacaqdır. İlk öncə qeyd etmək istərdik ki, Azərbaycan əhalisinin 80%-i islam dininə mənsub olmasına baxmayaraq, dövlət qanunvericiliyi dünyəvi, yəni, hər hansı bir dindən kənar, beynəlxalq xarakter daşıyır. Bu səbəbdən də, azərbaycanlı, eyni zamanda müsəlman qadınları vətəndaş olduqları dövlətin qanunlarını bilməli və bu qanunları islam hökmləri ilə uzlaşdırmağı bacarmalıdırlar. Beləliklə, onlar, qanunvericilikdə qadağan olunmayan üsullarla öz hüquqlarını müdafiə etmək iqtidarında olacaqlar. Şübhəsiz ki, həyatı iki qanun sistemində qurmaq çətin bir işdir. Lakin ən azı aşağıda qeyd olunan qaydaları bilməklə onu həyata keçirmək mümkündür.
     Ailə qurumağa qərar verdikdən sonra azərbaycan qızları ilk öncə elimizin adət-ənənələrinə müvafiq olaraq nişanlanırlar. Ailə qanunvericiliyi ümumiyyətlə bu proseduru işıqlandırmamışdır, lakin təcrübə göstərir ki, nişanlanmış gənclər nikaha daxil olmamış ayrıldıqları zaman adətən onların arasında əmlak mübahisələri yaranır.
     Postsovet ölkələri sırasında müsəlman ənənələrini kobud şəkildə olsa da qanuniləşdirən ölkə kimi Türkmənistanı qeyd etmək olar. Dövlət, müsəlmanların həyatlarına o qədər müdaxilə edir ki, hətta qadın hüquqlarına aid məsələnin tənzimlənməsi ixtiyarını birbaşa öz üzərinə götürür. Məsələn, bir müddət Türkmənistanda əcnəbi vətəndaşlar türkmənistan qadınları ilə ailə qurmaq niyyətində olduqda, dövlət hesabına 50 000 ABŞ dolları məbləğində sığorta haqqını köçürmək və mütləq nikah müqaviləsini bağlamaq məcburiyyətində idilər. Əlbəttə ki, bu tipli avtoritar rejimli dövlətlərdə qanunlar, müsəlman vətəndaşların maraqlarından deyil, öz “milliyyətçilik” və ya rejim maraqlarından irəli gəlir.
     Dövlət tərəfindən islam qaydalarının bu şəkildə tətbiq olunmağındansa, onların yalnız əhali tərəfindən tətbiq edilməsi daha yaxşıdır.
     Bildiyiniz kimi, Azərbaycan Respublikasında yalnız VVADQ orqanında bağlanılmış nikah tanınır (qanuni sayılır) və dini kəbinkəsmə hüquqi əhəmiyyətə malik deyildir (mənbə: Ailə Məcəlləsi, maddə 1). Ailə münasibətlərinin hüquqi tənzimi, qadınla kişinin nikahının könüllülüyü, ər-arvadın hüquq bərabərliyi, ailədaxili məsələlərin qarşılıqlı razılıq əsasında həll olunması, uşaqların ailə tərbiyəsinin üstünlüyü, onların rifahına və inkişafına qayğı, ailənin yetkinlik yaşına çatmayan və əmək qabiliyyəti olmayan üzvlərinin hüquq və mənafelərinin müdafiəsinin təmin olunması prinsiplərinə uyğun həyata keçirilir (mənbə: Ailə Məcəlləsi, maddə 2).
     Azərbaycan ailə qanunvericiliyinə əsasən, aşağıdakı şəxslər arasında nikahın bağlanmasına yol verilmir:
     • yaxın qohumlar (valideynlər və uşaqlar, baba-nənə və nəvələr, doğma və ögey (ümumi ata və anası olan) qardaş və bacılar);
     • övladlığa götürənlər və övladlığa götürülənlər;
     • ikisindən biri və ya hər ikisi başqası ilə nikahda olan şəxslər;
     • ikisindən biri və ya hər ikisi ruhi xəstəlik və ya kəmağıllıq nəticəsində məhkəmənin hökmünə fəaliyyət qabiliyyəti olmayan şəxslər.
     Nikahın bağlanılması üçün yalnız nikaha daxil olan kişi və qadının yazılı razılığı zəruridir.
     Qeyd etmək lazımdır ki, nikaha daxil olan şəxslərin tibbi müayinəsi, habelə tibbi-genetik, tibbi-psixoloji və ailənin planlaşdırılması məsələləri üzrə məsləhət verilməsi onların razılığı ilə yaşayış yerindəki dövlət və bələdiyyə tibb müəssisələrində pulsuz həyata keçirilir. Nikaha daxil olan şəxslərdən biri özündə dəri-zöhrəvi xəstəliyinin və insanın immunçatışmazlığı virusunun törətdiyi xəstəliyin (AIDS) olmasını o birindən gizlətdikdə, digər tərəf nikahın etibarsız sayılması tələbi ilə məhkəməyə müraciət edə bilər.
     Qeyd etdiyimiz kimi, müsəlmanlar arasında bağlanılan kəbin müqaviləsi heç bir hüquqi qüvvəyə malik deyil və bu səbəbdən də, vicdansız tərəf müqabili bundan istifadə edərək kəbin müqaviləsində şərtlənmiş mehriyyə və ya digər müddəaları yerinə yetirməkdən imtina edə bilər. Kəbin müqaviləsi hüquqi qüvvəyə malik olmadığına görə, müsəlman qadını ona əsaslanaraq məhkəmədə iddia irəli sürə bilməz və öz hüquqlarını müdafiə edə bilməz.
     Müsəlman kişi və qadın necə edə bilərlər ki, kəbin şərtlərinə “hüquqi” don geyindirsinlər?
     Ailə qanunvericiliyində nikaha daxil olan şəxslər arasında nikah müqaviləsinin bağlanılması nəzərdə tutulmuşdur (mənbə: Ailə Məcəlləsi, maddə 38-40). Nikah müqaviləsi, nikahın bağlanılmasının dövlət qeydiyyatına qədər (yəni nikaha daxil olmaq istəyən şəxslər arasında), eləcə də nikah dövründə istənilən vaxtda bağlana bilər. Hər halda nikah müqaviləsi nikahın VVADQ (Vətəndaş Vəziyyəti Aktlarının Dövlət Qeydiyyatı orqanı) orqanlarında dövlət qeydiyyatına alındığı gündən hüquqi qüvvəyə minir.
     Nikah müqaviləsi yazılı formada bağlanılır, notariat qaydasında təsdiqlənir. Həm kişi, həm də qadın öz hüquq və vəzifələrini, xüsusilə də əmlak hüquqlarını orada şərtləndirə bilərlər və gələcəkdə hər hansı problem yarandıqda, məhkəmədə iddia ilə çıxış edərək, öz hüquqlarını müdafiə edə bilərlər. Ər-arvad, nikah müqaviləsində bir-birini saxlamağı, bir-birinin gəlirlərində iştirak üsullarını, hər birinin ailə xərclərində iştirakı qaydası ilə bağlı hüquq və vəzifələrini, nikah pozulduqda hər birinə düşəcək əmlakı və ər-arvadın əmlak münasibətlərinə dair hər hansı başqa müddəanı müəyyənləşdirmək hüququna malikdirlər (mənbə: Ailə Məcəlləsi, maddə 38.4). Qeyd etmək lazımdır ki, nikah müqaviləsində ər-arvadın mövcud olan və ya gələcəkdə əldə edəcəkləri əmlak da şərtləndirilə bilər.
     Nikah müqaviləsində islam qaydalarını tənzimləmək olar ki, onlar da artıq hüquqi əhəmiyyətə malik olurlar. Əlbəttə ki, islam qaydalarına müvafiq, lakin dini terminlərdən istifadə etmədən, nikah müqaviləsi bağlamaq istəsəz hüquqşünasa müraciət etməyinizi tövsiyyə edərdik. Çünki notarius, ailə qanunvericiliyində təsbit edilmiş ər-arvadın hüquq və vəzifə bərabərliyini və ya nikah müqaviləsində təsbit olunması qadağan olan müddəaları əsas götürüb, nikah müqaviləsini təsdiq etməkdən imtina edə bilər. Və yaxud məhkəmədə notariat qaydasında təsdiqlənmiş nikah müqaviləsinin şərtləri edtibarsız hesab edilə bilər və siz öz hüquqlarınızı müdafiə etməkdən məhrum edilə bilərsiniz.
     Ailə Məcəlləsinin 38.6-cı maddəsinə əsasən, nikah müqaviləsində aşağıdakılar nəzərdə tutula bilməz:
     • ər-arvadın hüquq və fəaliyyət qabiliyyəti, öz hüquqlarının müdafiəsi üçün məhkəməyə müraciət etmək hüququ,
     • uşaqlara münasibətdə hüquq və vəzifələrini,
     • ər-arvad arasındakı şəxsi qeyri-əmlak münasibətlərini tənzimləyən (məsələn, qadının hər hansı yerə kişinin icazəsi olmadan getmək barədə) müddəalar;
     • ehtiyacı olan və əmək qabiliyyəti olmayan ərin (arvadın) saxlanılması üçün vəsait almaq hüququnu məhdudlaşdıran;
     • ər-arvaddan birini çox əlverişsiz vəziyyətə salan və ailə qanunvericiliyinin əsaslarına zidd olan müddəalar.
     Yuxarıda sadaladığımız tələblər nikah müqaviləsində pozulursa, həmin şərtlər əhəmiyyətsizdir və müqavilənin bağlandığı andan etibarsız hesab edilir. Həmçinin, qeyd etmək lazımdır ki, nikah müqaviləsinin şərtləri əri (arvadı) çox əlverişsiz vəziyyətə saldıqda onun tələbi ilə nikah müqaviləsi məhkəmə tərəfindən tamamilə və ya qismən etibarsız sayıla bilər.
     Beləliklə, nikah müqaviləsi peşakarcasına işlənilməlidir ki, qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş məhdudiyyətləri nəzərə alaraq, şəriətə uyğun ər-arvadın hüquq və vəzifələrini təsbit edə bilsin.

Hazırladı: Günay Şirəliyeva,
ekpsert hüquqşünas

Azərbaycan dövlət qanunvericiliyində qadın hüququ silsiləsindən.

azeri-islam — Sun, 26 Oct 2008 11:46:47 GMT

Azərbaycan dövlət qanunvericiliyində qadın hüququ silsiləsindən
Yetkinlik yaşı

Bu məqalədə Azərbaycan vətəndaşının yetkinlik yaşına çatması və həmin yaş həddinə çatandan sonra müxtəlif ictimai sahələrdə fəaliyyəti, hüquq və məsuliyyəti barədə müəyyən açıqlamalar verilir. Amma öncədən...... Dünya təcrübəsinə nəzər yetirdikdə, şəxsin yetkinliyə çatma məqamının birmənalı olub, eyniliklə müəyyən edilmədiyi aşkar olunur. Belə ki, Avropa ölkələrinin çoxunda yetkinliyin yaş həddi 18 yaşdır (İsveçrədə isə 20 yaşdır). Amerika Birləşmiş Ştatlarında mülki hüquq sahəsində ştatlara müəyyən səlahiyyətlər verildiyinə görə, ştatlardan asılı olaraq yetkinlik yaşı da müxtəlifdir (18-dən 21 yaşa qədər). Bu durum nədən irəli gəlir? Doğrudurmu Amerikalılar düşünürlər ki, Missisipi, Nebrask və ya Alabama ştatında insanlar daha gec məsuliyyət hissi duyurlar və buna görə də yetkinlik yaş həddini 21 yaş müəyyən ediblər? Yoxsa doğrudan da isveçrəlilər qonşu avropalılardan fərqlənirlər (nəzərə alsaq ki, İsveçrə əhalisinin əksəriyyətini fransalılar, hollandlar, avstryalılar təşkil edir)? Bu sualların cavabını hər bir ölkənin tarixində, adət-ənənələrində, mədəni və ictimai inkişafında və ya xalqı mənfi keyfiyyətlərdən uzaqlaşdırmaq üçün mübarizədə (məsələn, Alabama ştatının sakininə 21 yaşa qədər imkan verilir ki, spirtli içkilər, siqaretin zərəri barədə düşünsün, çünki dövlət onu ciddi məsuliyyətə cəlb etməkdə səlahiyyətlidir) tapmaq olar.
     Psixoloji cəhətdən isə yetkinlik yaşı şəxsin elə məqamıdır ki, o öz hərəkətlərinə görə cavab vermək, cəmiyyətdə müstəqil fəaliyyət göstərmək iqtidarında olur.
     Azərbaycanda yetkinliyin yaş həddi Sovet Azərbaycanındakından fərqlənmədən 18 yaşdır. Yetkinlik yaşına çatma vətəndaş üçün seçkilərdə (mənbə:Seçki Məcəlləsi, maddə 12.1), yerli rəy sorğusunda iştirak etmək (mənbə:Yerli rəy sorğusu haqqında qanun, maddə 6), ictimai birliklər, siyasi partiyaların üzvü olmaq (mənbə: Siyasi partiyalar haqqında qanun, maddə 8), məhkəmədə iddiaçı və ya cavabdeh qismində iştirak etmək (mənbə: Mülki Prosessual Məcəllə, maddə 49.1), mülki dövriyyədə nəzərdə tutulmuş qanunvericiliklə qadağan olunmayan fəaliyyətlə məşğul olmaq imkanı yaradır.
     Azərbaycan vətəndaşı 18 yaşı tamam olmadan da bir çox sahələrdə fəaliyyət göstərə bilər. Lakin qanunvericilik onun tam müstəqil davranmasına məhdudəyyətlər qoyur ki, onlar da obyektiv cəhətdən anlaşıla bilər. Belə ki, 14 yaşından 18 yaşınadək olan gənc qız və ya oğlan yalnız atanın və ananın, yaxud övladlığa götürənlərin və ya himayəçinin yazılı razılığı ilə əqd (həm birtərəfli müqavilələrə, məsələn, hədiyyə vermək, həm də ikitərəfli müqavilələrə, məsələn, alqı-satqıya şamil olur) bağlaya bilərlər. Məsələn, yalnız valideynlərin yazılı razılığı ilə nənəsinin qıza bağışladığı qızıl sırqalarını başqa şəxsə hədiyyə edə bilər və ya onu sata bilər. Qanunvericilikdə sadaladığımız şəxslər “qanuni nümayəndələr” adlandırılır və onların yazılı razılığı əqd bağlandıqdan sonra da alına bilər (mənbə: Mülki Məcəllə, maddə 30.1).
     Digər tərəfdən 14 yaşından 18 yaşınadək olan gənc oğlan və ya qız qanuni nümayəndələrinin razılığı olmadan, müstəqil surətdə yalnız öz qazancı, təqaüdü və digər gəlirləri barəsində sərəncam verə bilər (məsələn, onu kiməsə hədiyyə edə bilər, onun hesabına hər hansı əşya əldə edə bilər və s.);
     Gənc, həmçinin, elm, ədəbiyyat və ya incəsənət əsərinin (məsələn, özü bəstələdiyi musiqinin, yazdığı şerin və ya çəkdiyi rəsm əsərinin), ixtirasının müəllif hüquqlarını həyata keçirə bilər. Yəni öz hüquqlarını qeydiyyata sala bilər və sonradan əsərini sata, hədiyyə edə bilər və ya onun işlədilməsinə qadağa qoya bilər (mənbə: Mülki Məcəllənin 30.2-ci maddəsi).
     Əlbəttə, qanunvericilik əqdlərin etibarlı olduğunu müəyyən edirsə, gənclərin bağladıqları əqdlər üzrə əmlak məsuliyyətini də müəyyən edir. Etibarlılıq o deməkdir ki, gəncin bağladığı müqavilə hüquqi qüvvəyə və əhəmiyyətə malik olur.
     Bundan əlavə, 16 yaşı tamam olmuş gənc, kooperativ üzvü (mənbə: Mülki Məcəllə, maddə 30.2.4), gənclərin ictimai birliyinin təsisçisi (mənbə: Qeyri-hökumət təşkilatları haqqında qanun, maddə 9.1) ola bilər, həmçinin əməllərinə görə cinayət məsuliyyətinə (mənbə: Cinayət Məcəlləsi, maddə 20) və ya inzibati məsuliyyətə (mənbə: İnzibati Xətalar Məcəlləsi, maddə 15.1) də cəlb edilə bilər.
     Qeyd etmək lazımdır ki, Azərbaycan qanunvericiliyi ilə, 16 yaşı tamam olmuş gənc aşağıda göstərilən əsaslar olduqda yetkinlik yaşına çatmış şəxsə bərabər tutula bilər (hüquqi dildə ifadə etsək, tam fəaliyyət qabiliyyətli şəxs hesab edilə bilər) və bundan irəli gələn hüquq və imkanlarından istifadə edə bilər. Belə ki, 16 yaşlı gənc:
     • sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olursa (təbii ki, hər iki valideynin, yaxud övladlığa götürənlərin və ya himayəçinin razılığı ilə);
     • əmək müqaviləsi üzrə işləyirsə;
     • və hər iki halda ata-ana, övladlığa götürənlər və ya qəyyumun razılığı ilə qəyyumluq və himayəçilik orqanı qərar çıxarırsa;
     • belə razılıq olmadıqda isə məhkəmə qərar çıxarırsa;
     • və ya gənc, nikaha daxil olursa
     o, yetkinlik yaşına çatmış şəxsin hüquqi statusuna (yəni onun hüquq və vəzifələrini daşımaq imkanına) malik olur.
     Beləliklə, Azərbaycan qanunvericiliyi etiraf edir ki, hər hansı gənc, nikaha girmək üçün yaş həddinə çatmasa da, ailə qurursa, o artıq, vətəndaş üçün kifayət edən məsuliyyət hissiyatına malik olur və öz ailəsinə, ocağına görə cavabdehlik daşıya bilirsə, vətəndaşlıq vəzifələrini yerinə yetirmək iqtidarında olur. Bunun etiraf edilməsi üçün nə məhkəmənin, nə də qəyyumluq və himayəçilik orqanının qərarı gərəkdir. Qeyd etmək lazımdır ki, ailə qanunvericiliyinə əsasən, nikah yaşı kişilər üçün 18 yaş, qadınlar üçün isə 17 yaş müəyyən edilmişdir. Lakin hamiləlik, hərbi xidmətə çağırış, faktiki nikah (dini kəbin) əlaqəsində olan kişi və ya qadının uzunmüddətli ezamiyyətə və ya təhsil almaq üçün xaricə getməsi və sair üzürlü səbəblər olduqda nikaha daxil olmaq istəyən və nikah yaşına çatmamış şəxs, yaşadığı ərazi üzrə yerli icra hakimiyyəti orqanına müraciət edə bilər ki, onun nikah yaşını bir il azaldsın (qeyd: bir ildən artıq nikah yaşının azaldılması qadağandır). Belə olan halda, qadınlar üçün 16, kişilər üçün isə 17 yaş müəyyən edilərək, onların nikahı rəsmi qeydiyyata alına bilər (mənbə: Ailə Məcəlləsinin Yozumu).
     Qeyd etmək lazımdır ki, hər hansı gəncə 15 yaşa çatmaq kifayətdir ki, o əmək fəaliyyəti ilə məşğul olsun və onunla əmək müqaviləsi bağlanılsın (qeyd: 14 yaşlı gənci yalnız o halda işə qəbul etmək olar ki, onların qanuni nümayəndələri buna razılıq versinlər və onlar, istehsalat təlimi görmək üçün dərsdən asudə vaxtı, onlara zərər yetirməyən işlə məşğul ola bilsinlər). Nəticədə, 15 yaşlı gənc gəlir vergisinin ödəyicisi olur və onun əmək haqqısından sosial ödənişlər köçürülməklə artıq öz pensiya hesabına pul qoymuş olur. Qanunvericilik yetkinlik yaşına çatmayan şəxsin əmək fəaliyyətinə icazə versə də, onun əmək şəraitini xüsusən müəyyən etmişdir ki, gənc, həm öz təhsili ilə məşğul olsun, mənəvi ruh yüksəkliyində tərbiyyə olunsun, həm də ağir işlərə cəlb edilməsin və onun iş həftəsi, məzuniyyəti imtiyazlı olsun. Belə ki,
     • əmək müqaviləsi bağlanılarkən sınaq müddəti yaşı 18-dən az olan şəxslərə təyin edilmir;
     • əxlaqi kamilliyin inkişafına mənfi təsir göstərən amilli gecə klublarında, barlarında, kazinolarda, həmçinin spirtli içkilərin, narkotik vasitələrin və toksik preparatların istehsalı, daşınması, satışı və saxlanılması işlərində, habelə əmək şəraiti ağır, zərərli olan iş yerlərində (yeraltı tunellərdə, şaxtalarda və digər yeraltı işlərdə) yaşı 18-dən az olan şəxslərin əməyinin tətbiq edilməsi qadağandır;
     • həmçinin, yaşı 18-dən az olan gənclərin gecə vaxtı işlərə (qeyd: axşam saat 20-dən səhər saat 7-dək olan müddət onlar üçün gecə vaxtı hesab edilir), iş vaxtından artıq işlərə, istirahət, bayram günlərində və iş günü hesab olunmayan digər günlərdə işə cəlb edilməsi, habelə onların ezamiyyətə göndərilməsi qadağandır.
     Qeyd etmək lazımdır ki, qanunvericilik 18 yaşına çatmamış gənclər üçün qısaldılmış iş vaxtını müəyyən etmişdir ki, onun müddəti həftə ərzində 16 yaşadək işçilər üçün 24 saatdan, 16 yaşdan 18 yaşadək işçilər üçün 36 saatdan artıq olmamalıdır. Bu halda gənclərin əmək haqları müvafiq vəzifələr, peşələr üzrə işləyən yaşlı işçilər üçün müəyyən edilmiş əmək haqlarına bərabər tutularaq, tam məbləğdə ödənilir.
     Bundan əlavə, gənclərin fiziki və psixoloji baxımdan işləmək iqtidarında olmasının yoxlanılması məcburi qaydada müəyyən edilmişdir. Belə ki, yaşı 18-dən az olan şəxslərin yalnız tibbi müayinə keçirildikdən sonra işə qəbul edilməsi və onların 18 yaşına çatanadək hər il işəgötürənin vəsaiti hesabına hökmən tibbi müayinədən keçirilməsı qaydasında aşkar edilir. (mənbə: Əmək Məcəlləsi, maddə 247-255)
     Əlbəttə, yuxarıda sadaladığımız imtiyaz və hüquqların marşrut avtobuslarında çalışan gənclər üçün tətbiq edildiyi şübhə doğurur. Lakin bu durumda çarəsiz vəziyyət qanunun olmaması olardı. Əmək hüquqlarının pozulması ilk öncə əmək müqaviləsinin bağlanılmaması, sonradan isə qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş əmək şəraiti, məzuniyyət və sair hüquqlardan məhrum olunmaqla baş verir.
     Qeyd etmək lazımdır ki, işəgötürənlər əmək müqaviləsini (kontraktı) bağlamadan fiziki şəxsləri (yəni vətəndaş, əcnəbi və yaxud vətəndaşlığı olmayan şəxs nəzərdə tutulur) hər hansı işlərin (xidmətlərin) yerinə yetirilməsinə cəlb etdikdə, Əmək Müfəttişliyi ona qarşı inzibati məsuliyyət tətbiq etməlidir. Bu hüquqpozmaya görə işəgötürən vəzifəli şəxslər (1 manat 10 qəpik məbləğində olan) şərti maliyyə vahidinin 70 mislindən 90 mislinədək miqdarda, hüquqi şəxslər şərti maliyyə vahidinin 200 mislindən 300 mislinədək miqdarda cərimə ödəməli ola bilərlər (mənbə: İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 53.1-ci maddəsi). Əlbəttə ki, Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi nəzdində fəaliyyət göstərən Əmək Müfəttişliyi, hüquqları pozulmuş işçinin şikayəti olmadan, onunla əmək müqaviləsinin bağlanıb və yaxud bağlanılmamasını bilə bilməz.

Hazırladı: Günay Şirəliyeva,
ekpsert hüquqşünas

Qadın qəhrəman yox, xoşətirli bir güldür.

azeri-islam — Sat, 26 Jul 2008 11:50:27 GMT

Bəzi ağır işlərin qadının öhdəliyindən götürülməsinə səbəb, onun zərif olmasıdır. Əlbəttə bu işlər «əzimət» həddində deyil, «roxsət» həddindədir. «Əzimət»in mənası budur ki, əgər bir şey qadağan olunarsa, heç kimin o işi görməyə haqqı yoxdur.

Həmçinin, bir şeyə əmr olunarsa, onu yerinə yetirməkdən başqa çarə yoxdur (səfərdə olan şəxsə dörd rəkətli namazı bütöv qılmaq və oruc tutmaq qadağan olduğu kimi və ya cihad əmri verilərkən cihada getməyin vacib olduğu kimi). Belə əmr və qadağalar termin kimi «əzimət» adlanır.
     «Roxsət» isə vacib bir əməlin haram olmamaq şərti ilə insanın öhdəliyindən götürülməsi deməkdir. Misal üçün, cümə namazında iştirak etmək qadına vacib edilməmişdir. Ancaq bu hökmün mənası, onun belə ibadətlərdə iştirakının qadağan olunması, yaxud fəzilətinin azalması mənasında deyil.
     Peyğəmbər (s) Əli (ə)-a etdiyi vəsiyyətində, qadının cümə və camaat namazlarında, dəfn mərasimlərində iştirak etməsi haqqında, belə buyurub: «Xanımlar üçün cümə, camaat namazı, azan və iqamə (kişilərə nisbət) az təkid olunubdur» (Biharul-ənvar, səh.115).
     Qadına vacib edilməyən bu əməllər «əzimət» həddində deyil, «roxsət» həddindədir.Yəni qadın, öz zərifliyinə görə, belə çətin əməllərə məsuliyyət daşımır. Ancaq bu, heç də onun bu işlərə qadağan olunması mənasında deyil. Misal olaraq deyə bilərik ki, cümə namazının hökmlərindən biri budur ki, iki fərsəxlik (bir şəri fərsəx təqribən 5,5 km-dir) məsafədə təşkil olunan cümə namazında mükəlləfin iştirakı vacibdir. Həmçinin, iki cümə namazının arasındakı məsafə ayrılığı bir fərsəxdən az olmamalıdır. Məlumdur ki, qadının belə çətin ibadətlərdə iştirak etməsi, ona nə qədər əziyyətli olardı. Buna görə də, belə əməllər qadına vacib edilməmişdir. Bununla yanaşı qadın, belə çətin əməllərdən məhrum da olunmamışdır. Yəni əgər qadın, bütün çətinliklərə dözərək, cümə namazında iştirak edərsə, həm ibadəti qəbul olunar, həm də əməlinin fəzilətindən heç bir şey azalmaz.
     İkinci misalımız camaat namazı haqqındadır. İslamın ilk dövrlərində, münafiqlərin törətmək istədikləri nifaq və ixtilafların qarşısını almaq üçün, Allahın Rəsuluna (s) belə bir hökm gəlir:
     «Camaat namazında iştirak etməyənlərin, İslamın tədricən zəifləməyini istəyənlərin, həmçinin, camaat namazında iştirak etməyə imkanı olan halda bundan boyun qaçırıb namaza yüngül yanaşanların evlərini yandırın» (Vəsailuş-şiə, c.5, səh.376).
     Bu əsasla, Peyğəmbərin (s) təşkil etdiyi camaat namazlarında iştirak etmək vacib, onu üzürsüz səbəbə tərk etmək isə qadağan idi.
     Başqa bir misal kimi cihad mövzusuna da toxuna bilərik. Qadın, cihadla əlaqəli bir sıra məsələlərdə iştirak etmək qüdrətinə malikdir. Belə ki, cihad – yalnız səngərlərdə silahla döyüşməyə deyilmir. Bu məfhumun daha geniş mənaları mövcuddur. Cəbhəyə lazım olan kömək və tədarüklər də, cihadın mühüm məsələlərindən hesab olunur. Bu yolla qadın həm cihadın çətinliyindən kənarda qalır, həm də cihadın savabından bəhrələnmiş olur.
     Qadının müharibələrdən, cihad və mübarizələrdən kənarda qalması, yalnız «ibtidai cihadda» (ibtidai cihad müdafiə məqsədilə deyil, hücum məqsədilə verilən əmrdir) mümkündür. İbtidai cihad, bir çox müctəhidlərin hökmünə əsasən, məsumların göstərişi ilə olmalıdır. Amma müdafiə məqsədilə olan müharibələrdə isə qadın, hətta ordu başçısı vəzifəsini də daşıya bilər. Bəzən bu məsuliyyətli vəzifənin yerinə yetirilməsində nəinki ona icazə verilir, hətta vacib də ola bilir. Çünki müdafiə olunmaq hökmü kişiyə vacib olduğu kimi, qadına da vacibdir.
     Eyni zamanda hicrət hökmü də, həmişə cihadla eyni səviyyədə tutulmuş və həm kişiyə, həm də qadına vacib edilmişdir. Tarixə nəzər salsaq, İslamın ilk dövrlərində kişilərlə birlikdə qadınların da, mühacirət etdiyini görərik. Bu səbəbdən də, dövründən asılı olmayaraq, hicrətə zərurət yaranan zaman, həm kişi, həm də qadın öz vəzifələrini yerinə yetirməlidirlər.
     Qadınlar tərəfindən seçilmiş nümayəndənin Peyğəmbərə (s) verdiyi sual
     Qadının ictimai, mədəni və s. yerlərdə iştirak etmək haqqındakı bəhsimizi İslam Peyğəmbərinin (s) buyurduğu bir hədislə sona çatdırırıq. «Durrul Mənsur» kitabında Beyhəqidən nəql olunur: «Bir gün Peyğəmbər (s) öz səhabələrini ətrafına toplayaraq söhbət edərkən, Əsma binti Yəzid adlı ənsar bir qadın Həzrətin (s) hüzuruna gələrək dedi: «Mən bütün dünya qadınları tərəfindən seçilmiş bir nümayəndəyəm. Şərq və qərbdə elə bir qadın yoxdur ki, mənim sözümü eşidib qəbul etməsin. Siz də, bütün bəşəriyyətə göndərilmiş peyğəmbərsiniz. Sizə verəcəyim sual, təkcə ənsar və mədinə qadınlarına məxsus olan sual deyil, bütün qadınları maraqlandıran bir sualdır».
     Qadın, özünü təqdim etdikdən sonra, ədəblə sözünə başladı: «Canım sənə fəda olsun! Allah-Taala səni bütün insanlar üçün peyğəmbər seçdi. Biz də, sənin peyğəmbərliyinə iman gətirdik. Siz kişilər, bizdən daha fəzilətlisiniz. Çünki cümə və camaat namazlarında, dəfn mərasimlərində iştirak edir, xəstələrə baş çəkir, mütəmadi olaraq Həcc ziyarətinə gedir və Allah yolunda cihad edirsiniz. Bəs, biz qadınlar niyə bütün bunlardan məhrumuq? Daim evdarlıqla məşğul olur, siz kişilərin övladlarına baxırıq. (O dövrlər camaat arasında cahiliyyət dövrünün fikirləri hökm sürürdü. Həm müsəlmanların, həm də dünya qadınlarının nümayəndəsi olan bu qadın da, cahiliyyət dövrünün fikirlərinə əsaslanaraq, qadını ərinin uşaqlarına baxan hesab edir. Halbuki, uşaq həm kişiyə, həm də qadına mənsubdur.) Siz Həcc və ya cihada getdiyiniz zaman, biz evdə qalıb sizin mallarınızı qorumalıyıq. Beləliklə, biz qadınlar sizin heç bir fəzilətli əməllərinizə şərik deyilik».
     Həzrət Rəsul (s) qadını dinlədikdən sonra üzünü səhabələrinə tutub buyurdu: «İndiyə qədər dini məsələlər haqqında belə sual soruşan fəzilətli qadın gördünüzmü?»
     Bu hadisədən belə məlum olur ki, o dövrdə qadının dini məsələ haqqında etdiyi söhbətləri həm məsumlar, həm də başqa naməhrəm kişilər eşidə bilərdilər. Əgər belə söhbətlər İslamın ilk dövrlərində və Məkkədə baş versəydi, həmin dövrdə hələ hicab hökmünün olmadığı şübhəsi yarana bilərdi. Amma bu hadisə Mədinədə, ənsarların arasında hicab və bir çox dini-əxlaqi hökmlər gəldikdən sonra baş vermişdir.
     Səhabələr Peyğəmbərin (s) sualına cavab olaraq dedilər: «Biz qadının belə məqama çatmasını bilməzdik». Çünki cahil mühitdə yaşayan bir qadının, belə tərbiyə almasına heç bir şərait yox idi.
     Peyğəmbər (s) qadına üz tutub buyurdu: «Ey qadın! Həm özün bil və həm də nümayəndəlik etdiyin qadınlara söylə ki, ərin evdən kənarda gözünün qalıb günaha batmaması, qulağının ətrafdakı batil ahənglərdə qalmaması və əlinin xəyanətə uzanmaması üçün onun qayğısına qalmaq, fəzilətli bir işdir» («Usdul-ğabə», c.5, səh.399).
     Savab qazanıb Allaha yaxınlaşmaq istəyən qadınlar, bunu da bilməlidirlər ki, bizim xeyrimizi bizdən daha yaxşı bilən və qadını kişidən altı il əvvəl mükəlləf edərək Öz hüzuruna qəbul edən Allah, belə göstəriş verib ki, ailə əsasdır. Ailəni əsas bilməyənlər və onu yataqxana gözüylə görənlər isə qadını evdən, ailədən ayıraraq fəsad mərkəzlərinə çəkdilər. Bunun bariz nümunəsini inkişaf etmiş ölkələrdə görmək olar.
     Mərhum Əllamə Təbatəbai bu hədisi şərh edərkən deyir ki, onlar azadlıq adı altında qadını oyuncaq etmişlər. Ancaq din, qadını oyuncaq vasitəsi deyil, bir gül hesab edir. Onu ağır işlərdən çəkindirərək, məhv olmasının qarşısını alır. Nə onun naməhrəmlə, nə də naməhrəmin onunla təmasda olmasına yol verir. Çünki bu çiçək, yad əllərdə solub təravətini itirər. O gül, yalnız öz bağında olmalıdır ki, peyğəmbərlər yetişdirə bilsin.
     Qadınlar əgər ailələri ilə gözəl davransalar, ailənin idarəçiliyinə, uşaqların düzgün tərbiyəsinə, onlarla ədəbli rəftara, ismətin qorunmasına və övlad qarşısında münasib geyimə riayət etsələr, fəzilətli əməllərin boş qalmış yerini doldurmuş olarlar. Çünki bu əməllər, kişilərə xas olan və qadınların edə bilmədikləri fəzilətli əməllərə bərabərdir.

Ayətullah Cavadi Amulinin
«Qadın, cəlal və cəmal güzgüsündə»
kitabından tərcümə

HİCAB İSLAMIN QADIN ŞƏXSİYYƏTİNƏ VERDİYİ ƏN YÜKSƏK DƏYƏRDİR

azeri-islam — Sat, 19 Jul 2008 11:28:26 GMT

Bismillahir Rəhmanir Rəhim

Geyim insan həyatının ayrılmaz hissəsidir. Insanın öz bədəninin müəyyən hissələrini örtməsi onun fitrətindən doğan bir hissdir. Odur ki, "insanların geyimdən istifadə etmələri fitridir" deyənlər əsla yanılmırlar. Çünki bu iddianı Qurani-kərim də təsdiqləyir. Allah-taala Əraf surəsinin 22-ci ayəsində buyurur:

".....(Adəm və Həvva) ağacın meyvəsindən daddıqda ayıb yerləri (gözlərinə) göründü. Onlar Cənnət (ağaclarının) yarpaqlarından (dərib) ayıb yerlərinin üstünü örtməyə başladılar...."

Onlar bunu fitri olaraq etdilər. Bunu insanın ağlı da təsdiqləyir və heç bir sağlam düşüncə sahibi insana geyimin lazım olmamasını demir. Lakin geyimlərin forması və bədəni hansı həddə örtməsi barəsində millətlər arasında fərq vardır. Dünyanın hər yerində bir cür geyim məqbul hesab edilir və təbii ki, bu məsələdə milli adət-ənənələr və insanların mənsub olduqları dinlər də təsirsiz deyil. Geyim məsələsində mövcud olan digər bir fərq kişi və qadın cinslərinin geyimlərindədir. Dünyanın demək olar ki, hər yerində dinindən və milliyyətindən asılı olmayaraq qadın və kişi geyimləri arasında fərq vardır. Bu fərqin çərçivəsini də əsasən milli və dini mənsubiyyət müəyyənləşdirmişdir. Kişi ilə qadının geyim fərqində təbii ki, bu iki cinsin fizioloji quruluşu da öz təsirini göstərmişdir. Amma hər halda bütün bu fərqlər mövcuddur və heç kəs bunları inkar edə bilməz.

Qadın insan yaradılışının əvvəlindən kişinin kənarında olmuş və həmişə insan cəmiyyətinin ən azı yarısını təşkil etmişdir. Qadının bəşər cəmiyyətindəki rolu inkaredilməzdir.

İslam da qadına xüsusi dəyər vermiş və onun bəşər cəmiyyətindəki rolunu "cənnət anaların ayağı altındadır" kimi kəlamlarla dəyərləndirmişdir ki, əslində bu və buna bənzər kəlamlar həm də qadın məqamına misilsiz qiymətdir.

Lakin bütün bunlarla yanaşı qadın, insan cəmiyyətindəki misilsiz müsbət roluna baxmayaraq, bir sıra ilahi qanunlara riayət etməyəcəyi təqdirdə cəmiyyətlərin süqutuna da səbəb ola bilər. Allahin bütün insanların ilk tərbiyəçisi olaraq qadinlari seçməsi heç də təsadüfi deyil. Bunda qadinin yaradilişi ilə bağlı hikmətlər mövcuddur.

Allahın qadınlar barəsində təsadüfi olmayan qanunlarından biri də bu cinsin öz geyimində bir sıra şərtlərə riayət etməsidir. Təkcə İslam deyil bütün ilahi dinlərin təlimlərində mövcud olan müştərək hökmlərdən biri qadınların naməhrəmlər qarşısında hicaba riayət etməsidir. Hicab Allah-taalanın qadına verdiyi azadlıq nemətlərindən biridir. Çoxları hicabın qadına məhdudiyyət gətirməsini iddia edir və onun qadının fəaliyyətlərini məhdudlaşdırmasını deyirlər. Amma məsələyə bir az diqqət edəndə məlum olur ki, hicab qadının fəaliyyətinin məhdudlaşdırılması üçün deyil genişləndirilməsi üçündür. İslam qanunlarına əsasən hicab qadının cəmiyyətlə ünsiyyətini genişləndirmək istiqamətində bir vasitədir. Əgər İslam qadının məhdud çərçivədə qalmasını istəsəydi, hicab deyil güşənişinlik qanunları çıxarar və insanları ona dəvət edərdi. Halbuki İslamda güşənişinlik məhkum edilmişdir. İslam qadınlara "evin bir küncünə çəkil" deyil, "hicaba riayət et" deyir. Əgər söhbət hicabdan gedirsə, deməli qadının cəmiyyət arasına çıxmasından söhbət gedir.

Allah-taala buyurur: "Ya Peyğəmbər! Zövcələrinə, qızlarına, və möminlərin övrətlərinə de ki, örtüklərini örtsünlər. Bu onların tanınması və onlara əziyyət verilməməsi üçün daha münasibdir. Allah bağışlayan, rəhm edəndir!" (Ahzab surəsi, ayə 59)

Allah-taala bu ayədə hicabın fəlsəfəsi kimi müsəlman qadının cəmiyyətdə tanınmasını və nəticədə qəlbi xəstə insanların əziyyətlərindən amanda qalmasını önə çəkmişdir.

Quranın nazil olduğu əsrdən indiyə kimi insanların həyat tərzi bütünlüklə dəyişmişdir. Dəyişməyən isə insanın nəfsi istəkləri və bu istəklərin doğurduğu mənfi nəticələrdir. Qadın on dörd əsr bundan əvvəl olduğu kimi bu gün də şəhvətpərəst insanların zəhərli baxışlarının hədəfində olmaqda qalmaqdadır. Məhz bu səbəbdən Allah-taala yuxarıda qeyd edilən ayədə qadınların bu zəhərli baxışlardan amanda qalmaları üçün hicab örtmələrini buyurmuşdur.

Ümumiyyətlə geyim həm insanın özünə və həm də ətrafdakılara, həmçinin qarşılıqlı münasibətlərə təsir göstərir. Məsələn, hər bir kəs küçəyə adi ev paltarı ilə çıxanda bir cür yol gedir, rəsmi geyim formasında başqa bir cür. Bunu peşə geyimi geyinən şəxslərin davranışında daha yaxşı sezmək mümkündür. Polis və ya hərbiçilər rəsmi peşə paltarı geyinəndə bir cür yol gedirlər, adi geyimdə olanda başqa cür. Hətta biz ozumuz idman geyimi ilə küçəyə çıxanda bir cür davranırıq, kostyum geyinəndə başa cür. Bu kimi geyimlər bizim öz rəftarımıza təsir göstərməsindən əlavə cəmiyyətdə insanların bizimlə davranışına da təsir göstərir. Peşə geyimlərinin fəlsəfəsi də məhz budur.

Hicab da belədir. Qadının hicab geyinməsi onun öz davranışına təsir göstərməkdən əlavə ətrafdakıların da ona münasibətlərinə və baxışlarına təsir göstərir. Məsələnin bu cəhətinə diqqət edəndə görürük ki, hicab qadının münasibətlərinin məhdudlaşdırılması deyil, qadının izzət və ehtiramının qorunmasıdır. Odur ki, hicab həm qadının özünə qail olduğu dəyərin təzahürüdür, həm də onun ətrafdakılara dil ilə demədiyi, geyimi ilə çatdırdığı mesaj. Hicab İslamın qadın ismətinə və qadın şəxsiyyətinə verdiyi ən böyük dəyərdir.

Digər tərəfdən hicab cəmiyyətin əxlaqi sağlamlığı istiqamətində də müsbət addımdır. Gün ərzində küçədə-bayırda qarşılaşdığımız insanlar evdən şəhvət hislərinin arxasınca deyil, məişət ehtiyaclarını təmin etmək məqsədi ilə çıxırlar. Lakin küçədə qarşılaşdıqları açıq-saçıq xanımlar onların fikrini müxtəlif xoşagəlməz istiqamətlərə yayındırır və günaha düşmələrinə səbəb olur. Beləliklə də hicab qanunlarına riayət etməyən xanımlar özləri günah etməkdən əlavə başqalarının da günaha düşmələrinə səbəb olular. Nəticədə iki günah qazanmış olurlar.

Allah-taala Qurani-kərimin Nur surəsinin 31-ci ayəsində qadının hacabinin çərçivəsi və hicabdan istisna olunan kişilər barədə belə buyurur:

"Mömin qadınlara de ki, gözlərini haram buyurulmuş şeylərdən çevirsinlər (naməhrəmə baxmasınlar), ayıb yerlərini (zinadan) qorusunlar (və ya örtülü saxlasınlar); öz-özlüyündə görünən (əl, üz) istisna olmaqla, zinətlərini (zinət yerləri olan boyun, boğaz, qol, ayaq və s. naməhrəmə) göstərməsinlər; baş örtüklərini yaxalarının üstünə çəksinlər (boyunları və sinələri görünməsin); zinət yerlərini ərlərindən, yaxud öz atalarından, yaxud ərlərinin atalarından (qayınatalarından), yaxud öz oğullarından, yaxud ərlərinin oğullarından, yaxud öz qardaşlarından, yaxud qardaşlarının oğullarından, yaxud bacılarının oğullarından, yaxud öz (müsəlman) qadınlarından, yaxud sahib olduqları (müşrik) cariyələrdən, yaxud kişiliyi qalmamış (onlarla birlikdə yemək yeyən) xidmətçilərdən, yaxud qadınların məhrəm yerlərini hələ anlamayan uşaqlardan başqasına göstərməsinlər; gizlətdikləri bəzək şeylərini (xalxallarını) göstərmək üçün ayaqlarını (yerə və ya bir-birinə) vurmasınlar. Ey möminlər! Hamınız Allaha tövbə edin ki, nicat tapasınız!"

Qeyd etdiyimiz kimi geyimin zərurətini hamı qəbul edir. Lakin bədənin hansı miqdarda örtülməsini hərə bir cür məsləhət görür. İnsanlarin hərtərəfli xeyrini nəzərə alıb ən hikmətli tovsiyə verən isə hamımızın qəbul etdiyi kimi Allahdir. Uca Allahımızın qadınların geyimi barədəki əmri isə ayədələrdə buyurulduğu kimi hicabdir.

QIZLAR TEHSİLDEN YAYINIR.

azeri-islam — Fri, 18 Jul 2008 10:44:52 GMT

«Orta təhsildən yayınan qızların valideynləri ilə ciddi mübarizə aparılmalıdır ki, bölgələrdə təhsildə dönüş yaratmaq mümkün olsun».

Bunu deyən millət vəkili, Avropa Şurası Parlament Assambleyasındakı nümayəndə heyətinin üzvü Gültəkin Hacıyevanın sözlərinə görə, yalnız bununla qızların ali məktəblərə cəlb olunmasına nail olmaq mümkündür: «Nəzərə almaq lazımdır ki, hansısa inzibati amirlik metodu və ağır sanksiyaların tətbiqi ilə bu problemə qarşı mübarizə aparmaq mümkün deyil. Ancaq etiraf edilməlidir ki, Azərbaycanda bu sahədə çox ciddi problemi olan və kütləvi xarakter alan bölgələr mövcuddur. Ona görə, bu istiqamətdə aparılan işlər elə qurulmalıdır ki, konkret nəticə əldə etmək mümkün olsun».

Çirkin bir cahiliyyet adeti ile mübarize.

azeri-islam — Thu, 17 Jul 2008 08:53:03 GMT

«Bəqərə» surəsinin, 226-227-ci ayələrinin təfsiri
(«Təfsiri-nümunə»dən tərcümə)

Bəqərə surəsi, ayə 226:

لِلَّذِينَ يُؤْلُونَ مِنْ نِسَائِهِمْ تَرَبُّصُ أَرْبَعَةِ أَشْهُرٍ فَإِنْ فَاءُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

     «Öz arvadlarına yaxınlaşmamağı and içən şəxslər üçün dörd ay gözləmə müddəti vardır, əgər bu müddət ərzində andlarından dönsələr, Allah (onları kəffarə vermək şərtilə) bağışlayan və mehribandır».
     Ayə 227:

وَإِنْ عَزَمُوا الطَّلاقَ فَإِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ

     «Əgər talaq vermək (boşamaq) istəsələr, şübhəsiz ki, Allah (onların niyyətlərini) eşidən və biləndir».

     Ayələrin təfsiri:
     Cahiliyyət dövründə ərəb cəmiyyətində qadının heç bir dəyər və məqamı olmadığından qadından ayrılmaq, yaxud da onu təzyiq altında saxlamaq üçün bir sıra çirkin yollara əl atılırdı. Onlardan biri də «ایلا» – ailə münasibətlərini tərk etməyə and içmək idi. Belə ki, kişi öz qadınına nifrət etdikdə, bir daha onunla bir yastığa baş qoymayacağına and içirdi. Nəticədə, bu qeyri-insani addımıyla həyat yoldaşını şiddətli sıxıntıya salmış olurdu: yəni onu nə rəsmən boşayırdı ki, azadcasına ərə getsin, nə də bu anddan sonra qadınına yaxınlaşırdı.
     Aydındır ki, kişilər bir neçə arvada malik olduqlarından heç bir çətinliyə düşmürdülər. Bu ayələr belə səhv adətlərlə mübarizə aparmış və bu andı pozmağın yolunu açıqlayaraq buyurmuşdur: «Öz arvadlarına yaxınlaşmamağı and içən şəxslər, 4 ay gözləyə bilərlər».
     Bu dörd aylıq möhlət qadınla olan münasibətlərini aydınlaşdırmaq və qadınları bu qeyri-münasib, çətin vəziyyətdən qurtarmaq üçündür.
     Ardınca əlavə edir: «Əgər bu vaxt ərzində andlarından dönsələr, Allah bağışlayan və mehribandır».
     Lakin Allah bu işdə onun keçmişini və andını sındırmasını bağışlasa da, sonradan qeyd edəcəyimiz kimi, etdiyi əməlin kəffarəsi də qüvvədə qalır.
     Sonrakı ayədə buyurulur: «Əgər talaq vermək istəsələr, şübhəsiz ki, Allah eşidən və biləndir».
     Əgər kişi bu iki yoldan birini qəbul etməsə, yəni nə sağlam ailə münasibətlərini, nə də talağı (boşanmağı) seçməsə, şəriət hakimi bu işə müdaxilə edə bilər. Belə ki, şəriət hakimi kişini zindana salıb dörd aydan sonra onu bu iki yoldan birini seçməyə məcbur etməklə, qadını bu çətin vəziyyətdən qurtara bilər.
     İslam dini «ایلا»nın hökmünü tamamən batil etməsə də, onun pis təsirlərini aradan qaldırmışdır. Çünki İslam heç kimə icazə vermir ki, bu yolla həyat yoldaşını çıxılmaz vəziyyətə salsın. İslam bu dörd ayı («zərbul-əcəl», yəni – dini əda etmək və ya hər hansı bir işi yerinə yetirmək üçün müəyyən vaxt təyin etmək kimi) təyin edibsə də, bu yolla ailə münasibətlərinin bir hissəsini batil etmək yox, bəlkə cinsi münasibətlərin dörd aydan bir şəri baxımdan vacib bir əməl olduğunu göstərmək istəmişdir. (Əlbəttə, qadın bu uzun müddət ərzində günaha düşməməlidir. Günaha düşmək qorxusu olan gənc qadınlar üçün isə bu fasilə qısadır).
     İncəliklər:
     1) «ایلا» istisna bir hökmdür
     Hər bir bəyənilməz iş üçün olan and batil və mənasızdır, onu sındırmağın da heç bir eybi (günahı) yoxdur. Bu hökmə əsasən, cinsi münasibətləri tərk etməyə and içmək qətiyyən düzgün bir iş olmadığından təsirsizdir. İslamın bu cür and içənlərə cəza növü olaraq kəffarə təyin etməsi, inadkar kişiləri qadın hüququnu pozan bu qeyri-insani əməldən çəkindirmək üçündür.
     2) İslam hökmü ilə qərb dünyasının müqayisəsi
     Qərbin cahil adətlərində də, «ایلا»ya bənzər «cismi ayrılıq» adlanan bir qanun vardır. Belə ki, məsihilərdə talaq (boşanmaq) olmadığı üçün, Böyük Fransa inqilabından sonra, artıq bir yerdə yaşaya bilməyən qadın və kişinin ayrılması üçün bir qanun təsis edildi. Bu qanuna əsasən, kişi və qadın müvəqqəti olaraq, bir-birindən ayrılaraq müxtəlif evlərdə yaşayırdılar. Bu zaman ailə münasibətləri saxlansa da, qadın və kişinin boynundan bir-birinə aid olan haqları götürülürdü. Belə vəziyyətdə nə kişi evlənə, nə də qadın ərə gedə bilərdi. Bu hal üç ilədək davam edə bilərdi, müddət bitdikdən sonra isə onlar bir yerdə yaşamağa məcbur idilər.
     Qərb dünyası bu ayrılığa üç il icazə verdiyi halda, İslam bunun dörd aydan artıq davam etməsinə icazə vermir, kişi bu müddət ərzində münasibətlərə aydınlıq gətirməzsə və ya aydınlıq gətirməkdən boyun qaçırarsa, İslam höküməti onu bu məsələni bir dəfəlik həll etməyə məcbur edə bilər.
     3) Hər ayənin sonundakı İlahi vəsfin işlənməsi
     Diqqətə layiq məsələlərdən biri də Quranın bir çox ayələrində mövzunun (ayənin məzmunu ilə birbaşa əlaqəsi olan) İlahi vəsflə sona çatmasıdır.
     O cümlədən bəhs etdiyimiz ayələrdə də, «ایلا» və bu batil andı sındırmaqdan danışılarkən ayə «غفور رحیم» «(Allah) bağışlayan və mehribandır» cümləsi ilə bitir. Bu ona işarədir ki, belə bir batil andı içən şəxs andından dönsə, Allah onu bağışlayar. Talağdan danışarkən «سمیع علیم» «eşidən və biləndir» vəsflərinin işlənməsi isə o deməkdir ki,hər bir şeyi eşidən və bilən Allah, sizin niyyətinizdən də xəbərdardır və sizi buna görə cəzalandırar.